Shloka 26
Naimiṣa-satra Praśna–Prativacana
The Sages’ Questions at Naimiṣa and Sūta’s Reply
Devanagari script
सत्रमारेभिरे कर्त्तुं पृथ्वीवत्सा त्ममूर्तयः / बभूव सत्रे तेषां तु ब्रह्मचर्यं महात्मनाम्
Transliteration
satramārebhire karttuṃ pṛthvīvatsā tmamūrtayaḥ / babhūva satre teṣāṃ tu brahmacaryaṃ mahātmanām
Translation
Regarding the earth as a calf, those great souls— embodiments of the Self— began the satra; and in their satra, the brahmacarya of the mahātmas was firmly upheld.
Word by Word
सत्रम्the satra (sacrificial session)
सत्रम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
आरेभिरेthey began
आरेभिरे:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ + रभ् (धातु)
Formलिट् (Perfect), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन
कर्तुम्to perform
कर्तुम्:
Prayojana (प्रयोजन/infinitival purpose)
TypeVerb
Rootकृ (धातु) + तुमुन् (कृदन्त)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त infinitive (कर्तुम्), ‘to do/perform’
पृथ्वीवत्साःhaving the earth as their calf (metaphoric epithet)
पृथ्वीवत्साः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootपृथ्वी + वत्स (प्रातिपदिक; components)
Formबहुव्रीहि-समास (पृथ्वी वत्सा यस्य/येषाम्), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण
आत्ममूर्तयःembodiments/forms of the Self
आत्ममूर्तयः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootआत्मन् + मूर्ति (प्रातिपदिक; components)
Formतत्पुरुष-समास (आत्मनः मूर्तयः), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
बभूवbecame/was
बभूव:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
सत्रेin the satra
सत्रे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootसत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
तेषाम्of them
तेषाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
तुindeed/but
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle)
ब्रह्मचर्यम्celibacy/holy discipline
ब्रह्मचर्यम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् + चर्य (प्रातिपदिक; components)
Formतत्पुरुष-समास (ब्रह्मणि/ब्रह्मसम्बन्धि चर्यम्), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
महात्मनाम्of the great-souled ones
महात्मनाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमहात्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन