Shloka 25
Naimiṣa-satra Praśna–Prativacana
The Sages’ Questions at Naimiṣa and Sūta’s Reply
Devanagari script
आयुरायभवायाग्र्यमस्मिन् सत्रे नरोत्तमः / शान्तयित्वा तु राजानं तदा ब्रह्मविदस्तथा
Transliteration
āyurāyabhavāyāgryamasmin satre narottamaḥ / śāntayitvā tu rājānaṃ tadā brahmavidastathā
Translation
In this satra, the foremost among men, Āyurāyabhavāya, stood preeminent; then the knowers of Brahman soothed the king.
Word by Word
आयुःĀyu (name)/life
आयुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootआयुस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
आयभवायfor Ayabhava (name)
आयभवाय:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootआयभव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी (Dative/सम्प्रदान), एकवचन
अग्र्यम्excellent/supreme
अग्र्यम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootअग्र्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा, एकवचन; विशेषण (qualifying an implied object like ‘फलम्/स्थानम्’)
अस्मिन्in this
अस्मिन्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
सत्रेin the sacrificial session (satra)
सत्रे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootसत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
नरोत्तमःthe best of men
नरोत्तमः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनर + उत्तम (प्रातिपदिक; components)
Formकर्मधारय-समास (उत्तमः नरः), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
शान्तयित्वाhaving pacified
शान्तयित्वा:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootशम् (धातु) + णिच् + त्वा (कृदन्त)
Formत्वान्त (absolutive/gerund), ‘having pacified’
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle), contrast/emphasis
राजानम्the king
राजानम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
तदाthen
तदा:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय (temporal adverb)
ब्रह्मविदःknowers of Brahman
ब्रह्मविदः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् + विद् (प्रातिपदिक; components)
Formतत्पुरुष-समास (ब्रह्म वेत्ति इति), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
तथाthus/likewise
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय, manner adverb (‘thus/so/likewise’)