Brahmanda Purana — Prakriya Pada, Shloka 47
प्लक्षद्वीपवर्णनम्
Description of Plakṣa-dvīpa
Devanagari script
निवृत्तिः सप्तमी तासां प्रतिवर्षं तु ताः स्मृताः / तासां समीपगाश्चान्याः शतशो ऽथ सहस्रशः
Transliteration
nivṛttiḥ saptamī tāsāṃ prativarṣaṃ tu tāḥ smṛtāḥ / tāsāṃ samīpagāścānyāḥ śataśo 'tha sahasraśaḥ
Translation
The seventh among them is called “Nivṛtti”; thus are they remembered in each varṣa. Near them are other rivers as well—by hundreds and by thousands.
Word by Word
निवृत्तिःNivṛtti (name); cessation/return
निवृत्तिः:
कर्ता/विषय (listed name)
TypeNoun
Rootनिवृत्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन
सप्तमीthe seventh
सप्तमी:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootसप्तमी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; क्रमवाचक-विशेषण (ordinal adjective: seventh)
तासाम्of them (of those)
तासाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), बहुवचन
प्रतिवर्षम्every year
प्रतिवर्षम्:
कालाधिकरण (temporal adverbial)
TypeIndeclinable
Rootप्रति-वर्षम् (अव्यय; प्रति + वर्ष)
Formअव्ययीभाव-समास; अव्यय (adverbial: “each year”)
तुindeed; but
तु:
सम्बन्धसूचक (discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण/विरोध (particle)
ताःthey (those)
ताः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), बहुवचन
स्मृताःare said/remembered
स्मृताः:
क्रिया (verbal predicate; passive)
TypeVerb
Root√स्मृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; (elliptic “are said/are remembered”)
तासाम्of them
तासाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), बहुवचन
समीपगाःnearby; adjacent
समीपगाः:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootसमीप-ग (प्रातिपदिक; समीप + ग)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), बहुवचन; तत्पुरुष (determinative: “going/being near”)
चand
च:
समुच्चय (connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
अन्याःothers
अन्याः:
कर्ता/विषय (listed as additional)
TypeNoun
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), बहुवचन
शतशःby hundreds
शतशः:
परिमाण (quantificational adverb)
TypeIndeclinable
Rootशतशस् (अव्यय; शत + शस्)
Formअव्यय; परिमाणवाचक (adverb: by hundreds)
अथthen; and
अथ:
सम्बन्धसूचक (sequencing)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; अनन्तर/समुच्चय (particle: then/and)
सहस्रशःby thousands
सहस्रशः:
परिमाण (quantificational adverb)
TypeIndeclinable
Rootसहस्रशस् (अव्यय; सहस्र + शस्)
Formअव्यय; परिमाणवाचक (adverb: by thousands)