Brahmanda Purana — Prakriya Pada, Shloka 18
प्लक्षद्वीपवर्णनम्
Description of Plakṣa-dvīpa
Devanagari script
तेषां नद्यस्तु सप्तैव प्रतिवर्षं समुद्रगाः / नामतस्ताः प्रवक्ष्यामि सप्तगङ्गास्तपोधनाः
Transliteration
teṣāṃ nadyastu saptaiva prativarṣaṃ samudragāḥ / nāmatastāḥ pravakṣyāmi saptagaṅgāstapodhanāḥ
Translation
Their rivers, in each varṣa, are only seven that flow to the ocean; O wealth of austerity, I shall now declare by name those seven Gaṅgās.
Word by Word
तेषाम्of them
तेषाम्:
Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, षष्ठी (6), बहुवचन; सम्बन्ध ‘of them’
नद्यःrivers
नद्यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनदी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन
तुindeed
तु:
Sambandha-marker (सम्बन्ध-सूचक)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; अवधान/विरोध (particle) ‘but/indeed’
सप्तseven
सप्त:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसप्त (संख्या-प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् संख्या; प्रथमा (1), बहुवचनार्थे; विशेषण
एवonly
एव:
Avadharana (अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (particle) ‘only/just’
प्रतिवर्षम्in each varṣa
प्रतिवर्षम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootप्रति-वर्ष (प्रातिपदिक; प्रति + वर्ष)
Formअव्ययीभाव-समास; अव्ययभावे ‘in each varṣa/for every region’
समुद्रगाःocean-going (flowing to the sea)
समुद्रगाः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसमुद्र-ग (प्रातिपदिक; समुद्र + ग)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; समासः उपपद-तत्पुरुषः (समुद्रं गच्छन्ति)
नामतःby name
नामतः:
Hetu/Prakara (हेतु/प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootनामतः (अव्यय)
Formअव्यय; तसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय ‘by name/as to names’
ताःthose (rivers)
ताः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2), बहुवचन; ‘them’ (rivers)
प्रवक्ष्यामिI shall declare
प्रवक्ष्यामि:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-वच् (धातु)
Formलृट् (भविष्यत्/Future), परस्मैपद, उत्तमपुरुष (1st), एकवचन
सप्तगङ्गाःthe seven Gaṅgās (seven rivers)
सप्तगङ्गाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसप्त-गङ्गा (प्रातिपदिक; सप्त + गङ्गा)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; द्विगु-समास (सप्त संख्या-पूर्वपद)
तपोधनाःO ascetics (whose wealth is austerity)
तपोधनाः:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootतपस्-धन (प्रातिपदिक; तपस् + धन)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; बहुव्रीहिः (येषां तपः धनं ते) संबोधनार्थे (vocative sense)