Brahmanda Purana — Prakriya Pada, Shloka 161
प्लक्षद्वीपवर्णनम्
Description of Plakṣa-dvīpa
Devanagari script
समन्तात्तु वनोदेन धार्यमाणः स तिष्टति / बाह्यतो घनतो यस्य तिर्यगूर्द्ध्वं तु मण्डलम्
Transliteration
samantāttu vanodena dhāryamāṇaḥ sa tiṣṭati / bāhyato ghanato yasya tiryagūrddhvaṃ tu maṇḍalam
Translation
It stands, upheld on every side by the flow of waters; and outside it, in its density, a circular sphere extends sideways and upward.
Word by Word
समन्तात्on all sides
समन्तात्:
देशाधिकरण (Spatial adverbial)
TypeIndeclinable
Rootसमन्त (प्रातिपदिक)
Formअव्यय (adverb) ‘on all sides’
तुindeed
तु:
सम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय (particle)
वनोदेनby the forest-water (vanoda)
वनोदेन:
करण (Karana/Instrument)
TypeNoun
Rootवनोद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
धार्यमाणःbeing supported
धार्यमाणः:
विशेषण (Adjectival qualifier)
TypeAdjective
Rootधार्यमाण (कृदन्त; √धृ धारणे)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; शानच्/यक्-प्रत्ययान्त कर्मणि वर्तमानकृदन्त (present passive participle)
सःit/he
सः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
तिष्ठतिstands/remains
तिष्ठति:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Root√स्था (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन
बाह्यतःexternally
बाह्यतः:
देशाधिकरण (Spatial adverbial)
TypeIndeclinable
Rootबाह्य (प्रातिपदिक)
Formअव्यय (adverb) ‘externally/from outside’ (तसिलर्थ)
घनतःdensely
घनतः:
क्रियाविशेषण/विशेषणार्थ (Adverbial/qualificative)
TypeIndeclinable
Rootघन (प्रातिपदिक)
Formअव्यय (adverb) ‘densely/compactly; as dense’ (तसिलर्थ)
यस्यwhose
यस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, षष्ठी (Genitive), एकवचन; सम्बन्धे (relative pronoun)
तिर्यक्-ऊर्ध्वम्horizontally and upward
तिर्यक्-ऊर्ध्वम्:
देशाधिकरण (Directional adverbial)
TypeIndeclinable
Rootतिर्यक् (अव्यय/प्रातिपदिक) + ऊर्ध्व (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्वसमासवत् दिशाव्यय-युग्मम्; अव्ययप्रयोग (adverbial pair)
तुindeed
तु:
सम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय (particle)
मण्डलम्a circle/orb
मण्डलम्:
कर्तृपूरक/विधेय (Predicate nominative)
TypeNoun
Rootमण्डल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nominative/Accusative), एकवचन; अत्र प्रथमा (predicate nominative)