Brahmanda Purana — Prakriya Pada, Shloka 153
प्लक्षद्वीपवर्णनम्
Description of Plakṣa-dvīpa
Devanagari script
लोकार्द्धे संमिता लोका निरालोकास्तु बाह्यतः / लोकविस्तारमात्रं तु ह्यलोकः सर्वतो बहिः
Transliteration
lokārddhe saṃmitā lokā nirālokāstu bāhyataḥ / lokavistāramātraṃ tu hyalokaḥ sarvato bahiḥ
Translation
The worlds are measured only to half the world’s expanse; outside them lies Nirāloka; and Aloka, equal to that expanse, stands beyond on every side.
Word by Word
लोक-अर्धेin the half of the world-region
लोक-अर्धे:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootलोक + अर्ध (प्रातिपदिक)
Formसप्तमी-विभक्ति (Locative/सप्तमी), एकवचन, नपुंसकलिङ्ग; षष्ठी-तत्पुरुष (‘of the world’ + ‘half’)
संमिताःmeasured; limited
संमिताः:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootसम् + मा (धातु)
Formकृदन्त—क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle/क्त), प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन, पुंलिङ्ग; ‘measured/limited’
लोकाःworlds
लोकाः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा-विभक्ति, बहुवचन, पुंलिङ्ग
निरालोकाःnon-luminous
निरालोकाः:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootनिर् + आलोक (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा-विभक्ति, बहुवचन, पुंलिङ्ग; विशेषण (for लोकाः)
तुbut
तु:
सम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle; contrast)
बाह्यतःexternally; on the outside
बाह्यतः:
देशाधिकरण (Locative sense/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootबाह्यतः (अव्यय)
Formअव्यय (adverb: ‘externally/from outside’)
लोक-विस्तार-मात्रम्only the extent of the world
लोक-विस्तार-मात्रम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootलोक + विस्तार + मात्र (प्रातिपदिक)
Formद्वितीया-विभक्ति (Accusative/द्वितीया), एकवचन, नपुंसकलिङ्ग; तत्पुरुष-समास (determinative: ‘only the extent of the world’)
तुindeed/but
तु:
सम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle)
हिindeed
हि:
सम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle; emphasis)
अलोकःthe non-light region; Aloka
अलोकः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअलोक (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा-विभक्ति, एकवचन, पुंलिङ्ग
सर्वतःon all sides
सर्वतः:
देशाधिकरण (Locative sense/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootसर्वतः (अव्यय)
Formअव्यय (adverb: ‘on all sides’)
बहिःoutside
बहिः:
देशाधिकरण (Locative sense/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootबहिः (अव्यय)
Formअव्यय (adverb: ‘outside’)