Shloka 118
प्लक्षद्वीपवर्णनम्
Description of Plakṣa-dvīpa
Devanagari script
दशवर्षसहस्राणि तत्र जीवति मानवाः / अरोगाः सुखबाहुल्या मानसीं सिद्धिमास्थिताः
Transliteration
daśavarṣasahasrāṇi tatra jīvati mānavāḥ / arogāḥ sukhabāhulyā mānasīṃ siddhimāsthitāḥ
Translation
There human beings live for ten thousand years—free from disease, abundant in happiness, and established in mental perfection (mānasī-siddhi).
Word by Word
दश-वर्ष-सहस्राणिfor ten thousand years
दश-वर्ष-सहस्राणि:
Kala-adhikarana (कालाधिकरण)
TypeNoun
Rootदश (संख्या-प्रातिपदिक) + वर्ष (प्रातिपदिक) + सहस्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (काल-अत्यन्त-संयोगे) विभक्ति, बहुवचन; समासः—तत्पुरुष (ten-year thousands = ten thousand years)
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)
जीवन्तिlive
जीवन्ति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√जीव् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन
मानवाःhumans
मानवाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमानव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
अरोगाःfree from disease
अरोगाः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअरोग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण (qualifying मानवाः)
सुख-बाहुल्याःhaving abundant happiness
सुख-बाहुल्याः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसुख (प्रातिपदिक) + बाहुल्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समासः—तत्पुरुष (abundance of happiness); विशेषण
मानसीम्mental, of the mind
मानसीम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमानसी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifying सिद्धिम्)
सिद्धिम्perfection, attainment
सिद्धिम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसिद्धि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (कर्म) विभक्ति, एकवचन
आस्थिताःhaving attained
आस्थिताः:
Predicate (विधेय)
TypeVerb
Rootआ-√स्था (धातु)
Formकृदन्त—भूतकर्मणि क्त-प्रत्ययान्त (past participle, active sense); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन