Shloka 2
कैलास-मन्दाकिनी-स्वच्छोदा-लौहित्य-सरयू-उद्गमवर्णनम्
Kailāsa and the Origins of Mandākinī, Svacchodā, Lauhitya, and Sarayū
Devanagari script
अप्सरोनुचरो राजा मोदते ह्यलकाधिपः / कैलासपादात्संभूतं पुण्यं शीतजलं शुभम्
Transliteration
apsaronucaro rājā modate hyalakādhipaḥ / kailāsapādātsaṃbhūtaṃ puṇyaṃ śītajalaṃ śubham
Translation
That king, lord of Alakā, attended by the Apsarās, abides in delight; and from the foot of Kailāsa arises water that is holy, cool, and auspicious.
Word by Word
अप्सरः-अनुचरःattendant of the apsarases
अप्सरः-अनुचरः:
विशेषण/समानााधिकरण (Appositive qualifier)
TypeNoun
Rootअप्सरस् (प्रातिपदिक) + अनुचर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (अप्सरसाम् अनुचरः)
राजाking
राजा:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
मोदतेrejoices
मोदते:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootमुद् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद
हिindeed/for
हि:
निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle), हेत्वर्थ/बलार्थक
अलका-अधिपःlord of Alakā
अलका-अधिपः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootअलका (प्रातिपदिक) + अधिप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (अलकायाः अधिपः)
कैलास-पादात्from the foot of Kailāsa
कैलास-पादात्:
अपादान (Apadana/Source)
TypeNoun
Rootकैलास (प्रातिपदिक) + पाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (कैलासस्य पादात्)
सम्भूतम्arisen; produced
सम्भूतम्:
विशेषण (Adjectival qualifier)
TypeAdjective
Rootसम् + भू (धातु) → सम्भूत (कृदन्त, क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन; 'arisen/originated'
पुण्यम्holy; meritorious
पुण्यम्:
विशेषण (Adjectival qualifier)
TypeAdjective
Rootपुण्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन; गुणवाचक
शीत-जलम्cold water
शीत-जलम्:
कर्म/विषय (Object/Topic; understood)
TypeNoun
Rootशीत (प्रातिपदिक) + जल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन; कर्मधारयः (शीतं जलम्)
शुभम्auspicious; pure
शुभम्:
विशेषण (Adjectival qualifier)
TypeAdjective
Rootशुभ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन; गुणवाचक