Brahmanda Purana — Prakriya Pada, Shloka 4
Pṛthivyāyāma-vistara (Extent and Divisions of the Earth) / पृथिव्यायामविस्तरः
Devanagari script
अत्र वो वर्णयिष्यामि वर्षे ऽस्मिन् भारते प्रजाः / इदं तु मध्यमं चित्रं शुभाशुभफलोदयम्
Transliteration
atra vo varṇayiṣyāmi varṣe 'smin bhārate prajāḥ / idaṃ tu madhyamaṃ citraṃ śubhāśubhaphalodayam
Translation
Here I shall describe to you the beings in this Bhārata-varṣa; this is the wondrous portrait of the middle realm, where the fruits of the auspicious and the inauspicious arise.
Word by Word
अत्रhere
अत्र:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (adverb of place)
वःto you
वः:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी/चतुर्थी (6/4), बहुवचन; enclitic (context: to you)
वर्णयिष्यामिI will describe
वर्णयिष्यामि:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवर्णय् (धातु; denom. from वर्ण)
Formलृट्-लकार (Simple Future), परस्मैपद, उत्तमपुरुष (1st), एकवचन
वर्षेin the region (varṣa)
वर्षे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootवर्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन
अस्मिन्in this
अस्मिन्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; deictic pronoun
भारतेin Bhārata
भारते:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootभारत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन
प्रजाःcreatures/subjects
प्रजाः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2), बहुवचन
इदम्this
इदम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/विशेषार्थक-अव्यय (particle: but/indeed)
मध्यमम्middling/medium
मध्यमम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमध्यम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; qualifies ‘चित्रम्’
चित्रम्a wondrous/variegated (account)
चित्रम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootचित्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन
शुभ-अशुभ-फल-उदयम्having the arising of good and bad results
शुभ-अशुभ-फल-उदयम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootशुभ (प्रातिपदिक) + अशुभ (प्रातिपदिक) + फल (प्रातिपदिक) + उदय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष: शुभाशुभयोः फलानाम् उदयः यस्य तत्