Shloka 39
Pṛthivyāyāma-vistara (Extent and Divisions of the Earth) / पृथिव्यायामविस्तरः
Devanagari script
तास्तु नद्यः सरस्वत्यः सर्वा गङ्गाः समुद्रगाः / विश्वस्य मातरः सर्वा जगत्पापहराः स्मृताः
Transliteration
tāstu nadyaḥ sarasvatyaḥ sarvā gaṅgāḥ samudragāḥ / viśvasya mātaraḥ sarvā jagatpāpaharāḥ smṛtāḥ
Translation
Those rivers are of the nature of Sarasvatī; all are Gaṅgās that journey to the ocean. They are remembered as mothers of the world, removing the sins of all creation.
Word by Word
ताःthose (they)
ताः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सर्वनाम
तुindeed/but
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/Particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (contrast/emphasis particle)
नद्यःrivers
नद्यः:
Karta (कर्ता/Subject apposition)
TypeNoun
Rootनदी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
सरस्वत्यःSarasvatīs (sacred rivers)
सरस्वत्यः:
Karta (कर्ता/Predicate noun)
TypeNoun
Rootसरस्वती (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; 'सरस्वती' as class-name
सर्वाःall
सर्वाः:
Karta (कर्ता/Qualifier)
TypeAdjective
Rootसर्व (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण
गङ्गाःGaṅgās
गङ्गाः:
Karta (कर्ता/Predicate noun)
TypeNoun
Rootगङ्गा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
समुद्रगाःgoing to the ocean
समुद्रगाः:
Karta (कर्ता/Qualifier)
TypeAdjective
Rootसमुद्रग (प्रातिपदिक; समुद्र + ग)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण
विश्वस्यof the world/universe
विश्वस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Possessor)
TypeNoun
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), एकवचन
मातरःmothers
मातरः:
Karta (कर्ता/Predicate noun)
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
सर्वाःall
सर्वाः:
Karta (कर्ता/Qualifier)
TypeAdjective
Rootसर्व (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण
जगत्पापहराःremovers of the world’s sins
जगत्पापहराः:
Karta (कर्ता/Qualifier)
TypeAdjective
Rootजगत्पापहर (प्रातिपदिक; जगत् + पाप + हर)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण
स्मृताःare remembered/considered
स्मृताः:
Karta (कर्ता/Predicate adjective)
TypeVerb
Root√स्मृ (धातु) + त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन