Shloka 43
Pṛthivy-Āyāma-Vistara (Extent of the Earth) and Jambūdvīpa–Navavarṣa Description
Devanagari script
योजनानां सहस्राणि चतुरशीतरुच्छ्रितः / प्रविष्टः षोडशाधस्ताद्विस्तृतः षोडशैव तु
Transliteration
yojanānāṃ sahasrāṇi caturaśītarucchritaḥ / praviṣṭaḥ ṣoḍaśādhastādvistṛtaḥ ṣoḍaśaiva tu
Translation
Its height is eighty-four thousand yojanas; it is set sixteen (thousand yojanas) into the earth below, and its breadth is likewise sixteen (thousand yojanas).
Word by Word
योजनानाम्of yojanas
योजनानाम्:
सम्बन्ध (Measure relation)
TypeNoun
Rootयोजन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), षष्ठी (Genitive), बहुवचन (Plural)
सहस्राणिthousands
सहस्राणि:
परिमाण (Measure/extent; object of implied 'अस्ति')
TypeNoun
Rootसहस्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), बहुवचन; संख्यावाचक-नाम
चतुरशीतिःeighty-four
चतुरशीतिः:
परिमाण (Measure)
TypeNoun
Rootचतुरशीति (प्रातिपदिक)
Formद्विगु-समास (Numerical: 84), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; संख्या
उच्छ्रितःhigh; elevated
उच्छ्रितः:
विशेषण (Viśeṣaṇa of मेरुः)
TypeAdjective
Rootउद् + श्रि (धातु) → उच्छ्रित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (Past participle/क्त), पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
प्रविष्टःentered; sunk in
प्रविष्टः:
विशेषण (Viśeṣaṇa; 'embedded')
TypeAdjective
Rootप्र + विश् (धातु) → प्रविष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (Past participle/क्त), पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
षोडशsixteen
षोडश:
परिमाण (Measure)
TypeNoun
Rootषोडश (संख्या-प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् संख्या (numeral used indeclinably here)
अधस्तात्below; downward
अधस्तात्:
देश-क्रियाविशेषण (Locative adverbial)
TypeIndeclinable
Rootअधस्तात् (अव्यय)
Formअव्यय (adverb of place)
विस्तृतःspread out; broad
विस्तृतः:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootवि + स्तृ (धातु) → विस्तृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (Past participle/क्त), पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
षोडशsixteen
षोडश:
परिमाण (Measure)
TypeNoun
Rootषोडश (संख्या-प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् संख्या (numeral used indeclinably)
एवindeed; just
एव:
निपात (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय (emphatic particle)
तुbut; and
तु:
निपात (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय (contrastive particle)