Brahmanda Purana — Prakriya Pada, Shloka 3
Pṛthivy-Āyāma-Vistara (Extent of the Earth) and Jambūdvīpa–Navavarṣa Description
Devanagari script
महा भूतप्रमाणं च लोकालोकं तथैव च / पर्यायं परिमाणं च गतिं चन्द्रार्कयोस्तथा / एतत्प्रबूहि नः सर्वं विस्तरेण यथार्थतः
Transliteration
mahā bhūtapramāṇaṃ ca lokālokaṃ tathaiva ca / paryāyaṃ parimāṇaṃ ca gatiṃ candrārkayostathā / etatprabūhi naḥ sarvaṃ vistareṇa yathārthataḥ
Translation
Tell us the measure of the great elements, and of Lokāloka as well—its order and its extent—and likewise the courses of the moon and the sun. Declare all this to us in detail, in accordance with truth.
Word by Word
महाgreat
महा:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — Neuter, Accusative, Singular; विशेषण (to प्रमाणम्)
भूतप्रमाणम्the measure of the elements/beings
भूतप्रमाणम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootभूत + प्रमाण (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (भूतानां प्रमाणम्); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन — Neuter, Accusative, Singular
चand
च:
समुच्चय (Conjunctive/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (and)
लोकालोकम्(the region of) Loka and Aloka
लोकालोकम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootलोक + अलोक (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्वसमास (लोकः च अलोकः); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — Neuter, Accusative, Singular
तथाlikewise
तथा:
समुच्चय (Additive/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formप्रकारवाचक-अव्यय (adverb: likewise)
एवindeed
एव:
सम्बन्ध (Emphasis/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-अव्यय (indeed/just)
चand
च:
समुच्चय (Conjunctive/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (and)
पर्यायम्the sequence/alternation
पर्यायम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपर्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — Masculine, Accusative, Singular
परिमाणम्the dimension/extent
परिमाणम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपरिमाण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — Neuter, Accusative, Singular
चand
च:
समुच्चय (Conjunctive/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (and)
गतिम्the course/motion
गतिम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootगति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — Feminine, Accusative, Singular
चन्द्रार्कयोःof the moon and the sun
चन्द्रार्कयोः:
सम्बन्ध (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootचन्द्र + अर्क (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्वसमास; पुंलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), द्विवचन — Masculine, Genitive, Dual
तथाalso
तथा:
समुच्चय (Additive/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formप्रकारवाचक-अव्यय (likewise)
एतत्this (all)
एतत्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — Neuter, Accusative, Singular
प्रबूहिtell/explain
प्रबूहि:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + ब्रू (धातु)
Formलोट् (आज्ञार्थ/Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद — Imperative, 2nd person singular, Parasmaipada
नःto us
नः:
सम्प्रदान (Recipient/सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी/चतुर्थी, बहुवचन (एन्क्लिटिक) — Genitive/Dative, Plural; here dative sense ‘to us’
सर्वम्all
सर्वम्:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — Neuter, Accusative, Singular; विशेषण (to एतत्)
विस्तरेणin detail
विस्तरेण:
करण (Manner/करण)
TypeNoun
Rootविस्तर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (करण), एकवचन — Masculine, Instrumental, Singular; क्रियाविशेषणार्थे (adverbial instrumental)
यथार्थतःaccurately/truly
यथार्थतः:
क्रियाविशेषण (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootयथार्थतः (अव्यय)
Formअव्यय (adverb: truly/according to reality)