Brahmanda Purana — Prakriya Pada, Shloka 12
Pṛthivy-Āyāma-Vistara (Extent of the Earth) and Jambūdvīpa–Navavarṣa Description
Devanagari script
जंबूद्वीपः पृथुः श्रीमान् सर्वतः पृथुमण्डलः / नवभिश्चावृतः सर्वो भुवनैर्भूतभावनैः
Transliteration
jaṃbūdvīpaḥ pṛthuḥ śrīmān sarvataḥ pṛthumaṇḍalaḥ / navabhiścāvṛtaḥ sarvo bhuvanairbhūtabhāvanaiḥ
Translation
Jambūdvīpa was vast and splendid, its circle spreading in all directions; it was wholly encompassed by nine bhuvanas, the nurturers of beings.
Word by Word
जंबूद्वीपःJambūdvīpa
जंबूद्वीपः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootजंबू + द्वीप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन; समासः: जंबू-द्वीपः (षष्ठी/कर्मधारय-प्रायः; ‘जंबूवृक्षसम्बन्धी द्वीपः’)
पृथुःbroad, vast
पृथुः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपृथु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन; ‘जंबूद्वीपः’ इति विशेषण
श्रीमान्splendid, prosperous
श्रीमान्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootश्रीमत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन; मतुप्-प्रत्ययान्त; ‘जंबूद्वीपः’ इति विशेषण
सर्वतःon all sides
सर्वतः:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootसर्वतः (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (on all sides)
पृथुमण्डलःhaving a broad expanse
पृथुमण्डलः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपृथु + मण्डल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन; समासः: पृथु-मण्डलः (कर्मधारय: ‘broad-circled/with broad expanse’)
नवभिःby nine
नवभिः:
Karaṇa (करण)
TypeAdjective
Rootनवन् (प्रातिपदिक)
Formत्रिलिङ्ग; तृतीया-बहुवचन (Instrumental plural); संख्या-विशेषण
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
आवृतःenclosed, surrounded
आवृतः:
Karta (कर्ता) / Predicative adjective (विधेय-विशेषण)
TypeAdjective
Rootआ√वृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle, क्त); पुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन; ‘covered/enclosed’
सर्वःentire
सर्वः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन; ‘जंबूद्वीपः’ इति विशेषण
भुवनैःby worlds/regions
भुवनैः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootभुवन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; तृतीया-बहुवचन (Instrumental plural)
भूतbeings, elements
भूत:
Viśeṣaṇa (विशेषण-भाव)
TypeNoun
Rootभूत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; समासपूर्वपद (as prior member in compound)
भावनैःwith those that sustain beings
भावनैः:
Karaṇa (करण)
TypeAdjective
Rootभावन (प्रातिपदिक)
Formत्रिलिङ्ग; तृतीया-बहुवचन; समासः: भूत-भावनैः (determinative: nourishing/producing beings)