Shloka 72
Priyavrata-vaṃśa and Saptadvīpa Vibhāga (प्रियव्रतवंशः सप्तद्वीपविभागश्च)
Devanagari script
तैरिदं भारतं वर्षं सप्तद्वीपमिहाङ्कितम् / तेषां वंशप्रसूतैस्तु भुक्तेयं भारती पुरा
Transliteration
tairidaṃ bhārataṃ varṣaṃ saptadvīpamihāṅkitam / teṣāṃ vaṃśaprasūtaistu bhukteyaṃ bhāratī purā
Translation
By them this Bhārata-varṣa, together with the seven dvīpas, was marked out and ordered here. And those born of their line in ancient times enjoyed and ruled this Bhāratī land.
Word by Word
तैःby them
तैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया-विभक्ति (Instrumental/करण), बहुवचन
इदम्this
इदम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formद्वितीया-विभक्ति (Accusative/कर्म), एकवचन, नपुंसकलिङ्ग
भारतंBhārata
भारतं:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootभारत (प्रातिपदिक)
Formद्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन, नपुंसकलिङ्ग
वर्षम्region/continent (varṣa)
वर्षम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवर्ष (प्रातिपदिक)
Formद्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन, नपुंसकलिङ्ग
सप्त-द्वीपम्having seven islands/continents
सप्त-द्वीपम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसप्त (प्रातिपदिक) + द्वीप (प्रातिपदिक)
Formद्विगु-समास (numerical: सप्त द्वीपाः यस्य), द्वितीया-विभक्ति, एकवचन, नपुंसकलिङ्ग; विशेषण (qualifying वर्षम्)
इहhere
इह:
Adhikarana (अधिकरण/locative sense)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formदेश-अव्यय (adverb of place)
अङ्कितम्marked/inscribed
अङ्कितम्:
Kriya (क्रिया/Predicate participle)
TypeVerb
Rootअङ्क् (धातु)
Formकृदन्त (Past Passive Participle/क्त), द्वितीया-विभक्ति, एकवचन, नपुंसकलिङ्ग; कर्मणि-प्रयोग (passive)
तेषाम्of them
तेषाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति (Genitive), बहुवचन
वंश-प्रसूतैःby those born in their lineage
वंश-प्रसूतैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootवंश (प्रातिपदिक) + प्रसूत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (वंशात् प्रसूताः), तृतीया-विभक्ति (Instrumental), बहुवचन, पुंलिङ्ग
तुindeed/but
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय (particle)
भुक्ताwas enjoyed/ruled
भुक्ता:
Kriya (क्रिया/Predicate participle)
TypeVerb
Rootभुज् (धातु)
Formकृदन्त (Past Passive Participle/क्त), प्रथमा-विभक्ति, एकवचन, स्त्रीलिङ्ग; कर्मणि-प्रयोग
इयम्this
इयम्:
Karta (कर्ता; passive subject)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन, स्त्रीलिङ्ग
भारतीBhāratī (the Bhārata land)
भारती:
Karta (कर्ता; apposition)
TypeNoun
Rootभारती (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन, स्त्रीलिङ्ग; विशेष्य (apposition to इयम्)
पुराformerly
पुरा:
Adhikarana (अधिकरण/temporal)
TypeIndeclinable
Rootपुरा (अव्यय)
Formकाल-अव्यय (adverb of time)