Shloka 43
Rudra-prasava-varṇana
The Manifestation and Naming of Rudra / Nīlalohita
Devanagari script
विवेश तस्य तद्वायुमीशानस्तन मारुतः / तस्मान्नैनं परिवदेत्प्रवान्तं वायुमीश्वरम्
Transliteration
viveśa tasya tadvāyumīśānastana mārutaḥ / tasmānnainaṃ parivadetpravāntaṃ vāyumīśvaram
Translation
Then the Maruta, taking the form of Īśāna, entered that Vāyu; therefore let none revile the Lord of the wind as it blows.
Word by Word
viveśaentered
viveśa:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootvi+viś (धातु)
Formलिट् (Perfect/लिट्), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
tasyaof him/of that
tasya:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (genitive), एकवचन
tatthat
tat:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (accusative), एकवचन; ‘vāyum’ इत्यस्य विशेषणम्
vāyumwind (Vāyu)
vāyum:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvāyu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
īśānaḥĪśāna
īśānaḥ:
Kartā (कर्ता)
TypeNoun
Rootīśāna (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
tana(likely) body/form
tana:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottanu (प्रातिपदिक)
Form(पाठदोष/संदिग्धपाठ) सम्भाव्यं: ‘tanum’ (तनुम्) द्वितीया एकवचन = “body/form”; प्रदत्त IAST ‘tana’ अस्पष्टम्
mārutaḥthe wind (Māruta)
mārutaḥ:
Kartā (कर्ता)
TypeNoun
Rootmāruta (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; vāyu-पर्यायः
tasmāttherefore
tasmāt:
Hetu (हेतु)
TypeIndeclinable
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतस्मात् इति तद्धित/अव्ययीभाववत् निपातप्रयोगः; ablative sense “therefore/from that reason” (हेतौ पञ्चमी-अर्थे)
nanot
na:
Pratiṣedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formअव्यय, negation particle (निषेध)
enamhim/this one
enam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
parivadetshould revile/speak ill (of)
parivadet:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootpari+vad (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative/विधिलिङ्), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; निषेधेन ‘na … parivadet’ = “should not revile”
pravāntam(as) ‘blowing forth’/windy (reviled as)
pravāntam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootpra+vā (धातु) + anta (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘enam’ इत्यस्य विशेषणम्; (अर्थे) ‘प्रवात’/‘प्रवातम्’ इत्यर्थसन्निकर्षः—पाठसंदेहः
vāyumwind
vāyum:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeNoun
Rootvāyu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘īśvaram’ इत्यस्य विशेषणम्
īśvaramthe lord/master
īśvaram:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootīśvara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन