Shloka 71
Viṣṇu-māhātmya-varṇana & Vamśa-prasaṅga
Genealogical Continuation
Devanagari script
स्वां च धात्रेयिकां तस्मै भूषयित्वा व्यसर्जयत् / कक्षीवच्चक्षुषौ तस्यां शूद्रयोन्यामृषिर्वशी
Transliteration
svāṃ ca dhātreyikāṃ tasmai bhūṣayitvā vyasarjayat / kakṣīvaccakṣuṣau tasyāṃ śūdrayonyāmṛṣirvaśī
Translation
He adorned his own dhātreyikā maiden and sent her to him. In that śūdra womb, the self-controlled ṛṣi begot two sons—Kakṣīvacc and Cakṣuṣa.
Word by Word
स्वाम्his own (female)
स्वाम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootस्व (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; विशेषण (qualifier)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
धात्रेयिकाम्(a woman) of Dhatri’s line / Dhātreyikā
धात्रेयिकाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootधात्रेयिका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
तस्मैto him
तस्मै:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (सामान्यतः), चतुर्थी-विभक्ति (Dative), एकवचन
भूषयित्वाhaving adorned
भूषयित्वा:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootभूष् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund), ‘having adorned’
व्यसर्जयत्sent away / dismissed
व्यसर्जयत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootसृज् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/past), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन; उपसर्ग: वि-
कक्षीवत्Kakṣīvat
कक्षीवत्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकक्षीवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; व्यक्तिनाम (proper name)
चक्षुषौ(the two) Cakṣuṣa-s
चक्षुषौ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootचक्षुष् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन (dual)
तस्याम्in her
तस्याम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन
शूद्रयोन्याम्in a Śūdra womb/birth
शूद्रयोन्याम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootशूद्र-योनि (प्रातिपदिक; समास)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: शूद्रस्य योनि:
ऋषिःthe sage
ऋषिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
वशीself-controlled
वशी:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootवशिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण