Shloka 51
Jayantī–Kāvyā (Śukra) Saṃvāda: Varadāna and the Ten-Year Concealment
Devanagari script
युगाख्या दश संपूर्णा देवानाक्रम्य मूर्द्धनि / तावन्तमेव कालं वै ब्रह्मा राज्यमभाषत
Transliteration
yugākhyā daśa saṃpūrṇā devānākramya mūrddhani / tāvantameva kālaṃ vai brahmā rājyamabhāṣata
Translation
Rising above the very heads of the gods, ten periods called yugas were completed; for that same span of time Brahmā ordained the kingship and its rule.
Word by Word
युगाख्याःnamed 'yuga'
युगाख्याः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootयुग + आख्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; तत्पुरुष (युग इति आख्या यस्याः/युगाख्या)
दशten
दश:
Visheshana (विशेषण/Number)
TypeAdjective
Rootदशन् (संख्या-प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् संख्या; प्रथमा, बहुवचनार्थे (ten)
संपूर्णाःcompleted, full
संपूर्णाः:
Kriya (क्रिया/Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootसम्-पूर्ण (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
देवान्the gods
देवान्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन
आक्रम्यhaving attacked/overpowered
आक्रम्य:
Kriya (क्रिया/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootआ-क्रम् (धातु)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त कृदन्त (Gerund), पूर्वकालिक क्रिया
मूर्द्धनिon the head, at the top
मूर्द्धनि:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootमूर्धन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन
तावन्तम्that much, so much
तावन्तम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतावत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; परिमाणवाचक (quantitative)
एवonly
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारणार्थक (particle: 'only, just')
कालम्time
कालम्:
Karma (कर्म/Extent of time)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
वैindeed
वै:
Sambandha (सम्बन्ध/Particle)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपात (particle: 'indeed')
ब्रह्माBrahmā
ब्रह्मा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
राज्यम्kingdom, sovereignty
राज्यम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootराज्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
अभाषतdeclared, spoke
अभाषत:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभाष् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथम-पुरुष, एकवचन, आत्मनेपद