Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 48
Vṛṣṇivaṃśa–Anukīrtana (Enumeration of the Vṛṣṇi Lineage) — Questions on Viṣṇu’s Human Descent
Devanagari script
कफस्य त्दृदयं स्थानं नाभ्यां पित्तं प्रतिष्ठितम् / देहस्य मध्ये त्दृदयं स्थानं तु मनसः स्मृतम्
Transliteration
kaphasya tdṛdayaṃ sthānaṃ nābhyāṃ pittaṃ pratiṣṭhitam / dehasya madhye tdṛdayaṃ sthānaṃ tu manasaḥ smṛtam
Translation
The seat of kapha is the heart, and at the navel pitta is established. The heart in the body’s midst is also remembered as the abode of manas (mind).
Word by Word
कफस्यof kapha
कफस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Rootकफ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
हृदयम्the heart
हृदयम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootहृदय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd: Nom/Acc), एकवचन
स्थानम्the seat/place
स्थानम्:
Samānādhikaraṇa (समानाधिकरण/Predicate noun)
TypeNoun
Rootस्थान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd: Nom/Acc), एकवचन
नाभ्याम्at/near the navel
नाभ्याम्:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Locative sense via instrumental: ‘at/near the navel’)
TypeNoun
Rootनाभि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन (नाभि-शब्दस्य तृतीया एकवचन रूपम्)
पित्तम्pitta
पित्तम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootपित्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd: Nom/Acc), एकवचन
प्रतिष्ठितम्is established/located
प्रतिष्ठितम्:
Kriyā (क्रिया/Predicative participle)
TypeVerb
Rootप्रति-स्था (धातु)
Formकृदन्त (क्त/PPP), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मणि प्रयोगे ‘स्थित/स्थापित’
देहस्यof the body
देहस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Rootदेह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
मध्येin the middle
मध्ये:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Locative)
TypeNoun
Rootमध्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
हृदयम्the heart
हृदयम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootहृदय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
स्थानम्the seat/place
स्थानम्:
Samānādhikaraṇa (समानाधिकरण/Predicate noun)
TypeNoun
Rootस्थान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/विशेषण-अव्यय (particle: ‘but/indeed’)
मनसःof the mind
मनसः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
स्मृतम्is considered/said to be
स्मृतम्:
Kriyā (क्रिया/Predicative participle)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formकृदन्त (क्त/PPP), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘said/remembered as’