Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 155
Vṛṣṇivaṃśa–Anukīrtana (Enumeration of the Vṛṣṇi Lineage) — Questions on Viṣṇu’s Human Descent
Devanagari script
गीर्भिश्चैवानुकूलाभिः स्तुवन्ती वल्गुभाषिणी / गात्रसंवाहनैः काले सेवमाना त्वचासुखैः
Transliteration
gīrbhiścaivānukūlābhiḥ stuvantī valgubhāṣiṇī / gātrasaṃvāhanaiḥ kāle sevamānā tvacāsukhaiḥ
Translation
With fitting words she praised him, sweet of speech; and in due time she attended him with massages of the limbs, with touches that brought comfort to the skin.
Word by Word
गीर्भिःwith words, speeches
गीर्भिः:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootगिर् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया बहुवचन; instrumental plural
चand
च:
समुच्चय (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-बोधक अव्यय; conjunction
एवindeed, just
एव:
निपात (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-निपात; emphatic particle
अनुकूलाभिःfavourable, pleasing
अनुकूलाभिः:
करण (Instrument/करण)
TypeAdjective
Rootअनुकूल (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया बहुवचन; adjective agreeing with गीर्भिः (sense: ‘with pleasing words’)
स्तुवन्तीpraising
स्तुवन्ती:
कर्ता (Doer/कर्ता)
TypeVerb
Rootस्तु (धातु) + शतृ (कृदन्त)
Formवर्तमानकर्तरि कृदन्त (शतृ), स्त्रीलिङ्ग प्रथमा एकवचन; ‘praising’ (participle)
वल्गुभाषिणीsweet-speaking
वल्गुभाषिणी:
कर्तृ-विशेषण (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootवल्गु + भाषिणी (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास; स्त्रीलिङ्ग प्रथमा एकवचन; ‘sweet-speaking’ qualifying (सा)
गात्र-संवाहनैःby massaging the limbs
गात्र-संवाहनैः:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootगात्र + संवाहन (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (गात्राणां संवाहनम्), नपुंसकलिङ्ग तृतीया बहुवचन; instrumental plural
कालेat the time, in due time
काले:
कालाधिकरण (Time/काल)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी एकवचन; locative ‘at the proper time’
सेवमानाattending, serving
सेवमाना:
कर्ता (Doer/कर्ता)
TypeVerb
Rootसेव् (धातु) + शानच् (कृदन्त)
Formवर्तमानकर्तरि कृदन्त (शानच्), स्त्रीलिङ्ग प्रथमा एकवचन; ‘serving/attending’
त्वचा-सुखैःwith pleasant tactile comforts
त्वचा-सुखैः:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootत्वच् (प्रातिपदिक) + सुख (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (त्वचः सुखम्), नपुंसकलिङ्ग तृतीया बहुवचन; instrumental plural ‘with skin-pleasing comforts’