Shloka 63
Mauneya Devagandharva–Apsaras Vamsha-Kirtana
Catalogue of Mauneya Gandharvas and Apsarases
Devanagari script
तदा भाविनमर्थं च बुद्ध्वा मात्रा कृतं तयोः / तावृभौ क्षुधितौ दृष्ट्वा विस्मितः परिमृष्टधीः
Transliteration
tadā bhāvinamarthaṃ ca buddhvā mātrā kṛtaṃ tayoḥ / tāvṛbhau kṣudhitau dṛṣṭvā vismitaḥ parimṛṣṭadhīḥ
Translation
Then, understanding the future purpose that the mother had ordained for the two, seeing them both hungry, he was astonished and sank into thoughtful reflection.
Word by Word
तदाthen
तदा:
अधिकरण (Adhikaraṇa; time-locus)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)
भाविनम्future, forthcoming
भाविनम्:
कर्म (Karma; object)
TypeAdjective
Rootभाविन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; विशेषण (qualifier)
अर्थम्matter, meaning, purpose
अर्थम्:
कर्म (Karma; object)
TypeNoun
Rootअर्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
चand
च:
समुच्चय (coordination)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
बुद्ध्वाhaving understood
बुद्ध्वा:
क्रियाविशेषण (kriyā-viśeṣaṇa; prior action)
TypeVerb
Rootबुध् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; ‘having known/understood’
मात्राby the mother
मात्रा:
कर्ता (Karta; agent)
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन
कृतम्done, made
कृतम्:
कर्म (Karma; thing done)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formकृदन्त-क्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘done/made’
तयोःof the two
तयोः:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/सम्बन्ध), द्विवचन; सर्वनाम (pronoun)
तौthose two
तौ:
कर्ता (Karta; subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), द्विवचन; सर्वनाम
ऋभौthe two Ṛbhus
ऋभौ:
कर्ता (Karta; subject apposition)
TypeNoun
Rootऋभु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), द्विवचन; (नाम/विशेष-सम्बोधन)
क्षुधितौhungry
क्षुधितौ:
कर्ता (Karta; qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootक्षुधित (प्रातिपदिक; कृदन्त-क्त from क्षुध्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), द्विवचन; विशेषण
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
क्रियाविशेषण (kriyā-viśeṣaṇa; prior action)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; ‘having seen’
विस्मितःastonished
विस्मितः:
कर्ता (Karta; qualifier)
TypeAdjective
Rootविस्मित (प्रातिपदिक; कृदन्त-क्त from स्मि/विस्मि)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; विशेषण
परिमृष्टधीःone of well-considered mind
परिमृष्टधीः:
कर्ता (Karta; qualifier)
TypeAdjective
Rootपरिमृष्ट-धी (प्रातिपदिक; परिमृष्ट + धी)
Formबहुव्रीहि-समास; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; ‘यस्य धीः परिमृष्टा’ (whose mind is well-considered/cleared)