Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 54
Mauneya Devagandharva–Apsaras Vamsha-Kirtana
Catalogue of Mauneya Gandharvas and Apsarases
Devanagari script
अथाब्रवीदृषिर्भार्यां किमाभ्यामुक्तवत्यसि / सर्वमाचक्ष्व तत्त्वेन तवैवायं व्यतिक्रमः
Transliteration
athābravīdṛṣirbhāryāṃ kimābhyāmuktavatyasi / sarvamācakṣva tattvena tavaivāyaṃ vyatikramaḥ
Translation
Then the rishi said to his wife, “What did you say to those two? Tell everything in truth; this transgression is yours alone.”
Word by Word
अथthen
अथ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय (particle/adverb), sequence marker
अब्रवीत्said
अब्रवीत्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootब्रू (धातु)
Formलङ् (imperfect/past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
ऋषिःthe sage
ऋषिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
भार्याम्to (his) wife
भार्याम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootभार्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
किम्what
किम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; प्रश्नवाचक सर्वनाम
आभ्याम्by us two
आभ्याम्:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formद्विवचन, तृतीया/चतुर्थी/पञ्चमी (3rd/4th/5th) रूप; here तृतीया (instrumental) ‘by us two’
उक्तवती(you) have said
उक्तवती:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootवच् (धातु) + उक्तवती (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्तवतु-प्रत्ययान्त स्त्रीलिङ्ग प्रथमा (1st) एकवचन; past active participle ‘having said’ (fem.)
असिare (you)
असि:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट् (present), परस्मैपद, मध्यमपुरुष, एकवचन
सर्वम्everything
सर्वम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; ‘everything’ as object
आचक्ष्वtell/explain
आचक्ष्व:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ-चक्ष् (धातु)
Formलोट् (imperative), आत्मनेपद, मध्यमपुरुष, एकवचन
तत्त्वेनtruthfully
तत्त्वेन:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeNoun
Rootतत्त्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; adverbial instrumental ‘in truth’
तवyour
तव:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th), एकवचन; ‘of you/your’
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिपात (particle), emphasis
अयम्this
अयम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
व्यतिक्रमःtransgression/violation
व्यतिक्रमः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootव्यतिक्रम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन