Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 64
Marut-Soma Boon and Nahusha–Yayati Lineage
Marutakanyā–Vamśa-varṇana
Devanagari script
प्रीतियुक्तो नरश्रेष्ठश्चचार विषयान्स्वकान् / यथाकामं यथोत्साहं यथाकालं यथासुखम्
Transliteration
prītiyukto naraśreṣṭhaścacāra viṣayānsvakān / yathākāmaṃ yathotsāhaṃ yathākālaṃ yathāsukham
Translation
Filled with joy, that best of men moved within his own realm as he wished—according to zeal, due season, and in ease.
Word by Word
प्रीति-युक्तःendowed with affection; pleased
प्रीति-युक्तः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootप्रीति (प्रातिपदिक) + युक्त (कृदन्त, युज् धातु)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भूतकृदन्त (क्त), ‘युक्त’ = joined/endowed; तृतीया/षष्ठी-तत्पुरुषभाव: ‘प्रीत्या युक्तः/प्रीतेः युक्तः’
नर-श्रेष्ठःbest of men
नर-श्रेष्ठः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनर (प्रातिपदिक) + श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: ‘नराणां श्रेष्ठः’
चचारenjoyed/went about
चचार:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootचर् (धातु)
Formलिट् (Perfect/परोक्षभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
विषयान्objects of enjoyment; pleasures
विषयान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootविषय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/कर्म), बहुवचन
स्वकान्his own
स्वकान्:
Karma-anvaya (कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootस्वक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (qualifying ‘विषयान्’)
यथा-कामम्as desired
यथा-कामम्:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय) + काम (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समास; अव्यय (adverb)
यथा-उत्साहम्according to (his) energy/enthusiasm
यथा-उत्साहम्:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय) + उत्साह (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समास; अव्यय (adverb)
यथा-कालम्at the proper time
यथा-कालम्:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय) + काल (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समास; अव्यय (adverb)
यथा-सुखम्comfortably; as was pleasant
यथा-सुखम्:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय) + सुख (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समास; अव्यय (adverb)