Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 51
अमावसुवंशानुकीर्तनम् (Amāvasu-vaṃśānukīrtanam) — Recitation of the Amāvasu Lineage; Dhanvantari’s Origin
Devanagari script
भूतं त्विदं मंहद्द्वारि नागराणां प्रयच्छति / प्रीत्या वरांश्च शतशो न किञ्चिन्नः प्रयच्छति
Transliteration
bhūtaṃ tvidaṃ maṃhaddvāri nāgarāṇāṃ prayacchati / prītyā varāṃśca śataśo na kiñcinnaḥ prayacchati
Translation
This spirit grants gifts at the great gate to the townsfolk; gladly it bestows hundreds of boons, yet to us it gives nothing at all.
Word by Word
भूतम्the being/spirit
भूतम्:
कर्ता (कर्तृ)
TypeNoun
Rootभूत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तुbut/indeed
तु:
सम्बन्ध/निपात
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात
इदम्this
इदम्:
विशेषण (कर्तृ-विशेषणम्)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
महत्-द्वारिat the great gate
महत्-द्वारि:
अधिकरण (स्थानाधिकरणम्)
TypeNoun
Rootमहत् + द्वार (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन; कर्मधारय-समासः (महत् द्वारम्)
नागराणाम्of the townspeople/citizens
नागराणाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootनागर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), बहुवचन
प्रयच्छतिgrants
प्रयच्छति:
क्रिया (मुख्यक्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + यम्/यच्छ् (धातु)
Formलट् (वर्तमान), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
प्रीत्याout of affection
प्रीत्या:
हेतु/करण (भावकरणम्)
TypeNoun
Rootप्रीति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
वरान्boons
वरान्:
कर्म (कर्म)
TypeNoun
Rootवर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
चand
च:
सम्बन्ध/समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
शतशःby the hundreds
शतशः:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootशतशः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (by hundreds/very many)
नnot
न:
निषेध
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध-निपात
किञ्चित्anything
किञ्चित्:
कर्म (कर्म)
TypeNoun
Rootकिञ्चित् (सर्वनाम/अव्ययवत्)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; अनिश्चित-प्रमाणवाचक
नःto us
नः:
सम्प्रदान (सम्प्रदानम्)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (सम्बन्ध) बहुवचन; एन्क्लिटिक रूप ‘नः’ = our/to us (contextually dative/ genitive; here recipient sense)
प्रयच्छतिgives
प्रयच्छति:
क्रिया (मुख्यक्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + यम्/यच्छ् (धातु)
Formलट् (वर्तमान), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन