Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 129
Gāndharva-lakṣaṇa
Traits/Classification of the Gandharvas) and Royal-Genealogical Continuities (Vamśa-prasaṅga
Devanagari script
कदाचिदप्यकल्पः स तोयार्थं प्रस्थितो नृपः / वृद्धत्वाद्दुर्बलत्वाच्च ह्यन्तरा स ममार च
Transliteration
kadācidapyakalpaḥ sa toyārthaṃ prasthito nṛpaḥ / vṛddhatvāddurbalatvācca hyantarā sa mamāra ca
Translation
Once the king set out to fetch water, but through old age and frailty he died on the way.
Word by Word
कदाचित्once/sometime
कदाचित्:
Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootकदाचित् (अव्यय)
Formअव्यय—कालवाचक (at some time)
अपिeven
अपि:
Nipāta (निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय—सम्भावना/अपि-कार (particle ‘even/also’)
अकल्पःincapable/unfit
अकल्पः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootअकल्प (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (qualifying ‘सः/नृपः’)
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तोयार्थम्for water
तोयार्थम्:
Prayojana (प्रयोजन/उद्देश्य)
TypeNoun
Rootतोय + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (तोयस्य अर्थः)
प्रस्थितःhaving set out
प्रस्थितः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootप्र-स्था (धातु)
Formकृदन्त—क्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तृवाचक
नृपःthe king
नृपः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनृप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘सः’ इत्यस्य अपपद/विशेष्य
वृद्धत्वात्due to old age
वृद्धत्वात्:
Hetu (हेतु/अपादान)
TypeNoun
Rootवृद्धत्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; हेत्वर्थ (cause)
दुर्बलत्वात्due to weakness
दुर्बलत्वात्:
Hetu (हेतु/अपादान)
TypeNoun
Rootदुर्बलत्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; हेत्वर्थ
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय—समुच्चयबोधक
हिindeed
हि:
Nipāta (निपात)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय—निपात (emphasis/causal particle)
अन्तराon the way/in between
अन्तरा:
Desha-adhikaraṇa (देशाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअन्तरा (अव्यय)
Formअव्यय—क्रियाविशेषण (in between/on the way)
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
ममारdied
ममार:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootमृ (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय—समुच्चयबोधक