Shloka 69
Vamśānukramaṇikā: Varuṇa–Kali Descendants and the Naiṛta Grahas
Genealogical Catalogue
Devanagari script
रूपं निवर्त्तयेयं ते ह्याद्यं श्रेष्ठमरिन्दम / रूपं विवस्वतस्त्वासीत्तिर्यगूर्द्ध्वमधस्तथा
Transliteration
rūpaṃ nivarttayeyaṃ te hyādyaṃ śreṣṭhamarindama / rūpaṃ vivasvatastvāsīttiryagūrddhvamadhastathā
Translation
O Arindama, I shall restore to you this present, most excellent form; for your form was that of Vivasvat, spreading sideways, upward, and downward.
Word by Word
रूपम्form
रूपम्:
कर्म (Karma/कर्म)
TypeNoun
Rootरूप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
निवर्तयेयम्I should restore/bring back
निवर्तयेयम्:
क्रिया (Kriyā/क्रिया)
TypeVerb
Rootनि-√वृत्/√वर्त् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, उत्तमपुरुष (1st), एकवचन; causative sense ‘to cause to return/restore’ (निवर्तयति)
तेfor you / of you
ते:
सम्प्रदान/सम्बन्ध (Sampradāna or Genitive relation)
TypeNoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/षष्ठी) एकवचन (genitive) वा चतुर्थी (4th) एकवचन (dative) — सन्दर्भे ‘for you/of you’
हिindeed
हि:
सम्बन्ध/वाक्य-सम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (emphatic particle: ‘indeed/for’)
आद्यम्original, first
आद्यम्:
कर्म (Karma/कर्म)
TypeAdjective
Rootआद्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषणम् (qualifying ‘रूपम्’)
श्रेष्ठम्best, excellent
श्रेष्ठम्:
कर्म (Karma/कर्म)
TypeAdjective
Rootश्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषणम् (qualifying ‘रूपम्’)
अरिन्दमO subduer of enemies
अरिन्दम:
सम्बोधन (Sambodhana/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootअरि (प्रातिपदिक) + दम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th), एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः (अरिं दमयति इति)
रूपम्the form
रूपम्:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootरूप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
विवस्वतःof Vivasvat (the Sun)
विवस्वतः:
सम्बन्ध (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Rootविवस्वत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; सम्बन्ध (genitive)
तुbut
तु:
सम्बन्ध/वाक्य-सम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (contrast/emphasis)
आसीत्was
आसीत्:
क्रिया (Kriyā/क्रिया)
TypeVerb
Root√अस् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
तिर्यक्horizontally
तिर्यक्:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootतिर्यक् (अव्यय/विशेषण-प्रातिपदिक)
Formअव्यय; दिशावाचक क्रियाविशेषण (directional adverb: ‘horizontally’)
ऊर्ध्वम्upwards
ऊर्ध्वम्:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootऊर्ध्व (अव्यय/प्रातिपदिक)
Formअव्यय; दिशावाचक क्रियाविशेषण (directional adverb: ‘upwards’)
अधःbelow, downwards
अधः:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootअधः (अव्यय)
Formअव्यय; दिशावाचक क्रियाविशेषण (directional adverb: ‘downwards/below’)
तथाthus, likewise
तथा:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकार/समुच्चयवाचक (adverb: ‘thus/also’)