Shloka 43
Vamśānukramaṇikā: Varuṇa–Kali Descendants and the Naiṛta Grahas
Genealogical Catalogue
Devanagari script
भर्त्तव्या नैवमाख्येयमिदं भगवते त्वया / इमौ च बालकौ मह्यं तथेत्युक्ता तथा च सा
Transliteration
bharttavyā naivamākhyeyamidaṃ bhagavate tvayā / imau ca bālakau mahyaṃ tathetyuktā tathā ca sā
Translation
This must be upheld; you must not disclose this matter to the Blessed Lord in such a manner. When it was said, “These two boys are mine,” she replied, “So be it,” and she too assented accordingly.
Word by Word
भर्तव्या(she) should be maintained
भर्तव्या:
Karya (कार्य/विधेय)
TypeVerb
Rootभृ (धातु) + तव्यत् (कृत्-प्रत्यय)
Formकृत्य-प्रत्ययान्त (gerundive), स्त्रीलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा-विभक्ति; “(she) is to be supported/maintained”
नnot
न:
Pratishedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक अव्यय (negation particle)
एवम्thus / in this way
एवम्:
Prakara (प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formप्रकारवाचक अव्यय (manner adverb)
आख्येयम्to be told / disclosed
आख्येयम्:
Karya (कार्य/विधेय)
TypeVerb
Rootआ + ख्या (धातु) + यत्/अनीय (कृत्-प्रत्यय; gerundive sense)
Formकृत्य-प्रत्ययान्त (gerundive), नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया; “to be told/should be disclosed” (with negation)
इदम्this
इदम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootइदम् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति
भगवतेto the Lord / venerable one
भगवते:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootभगवत् (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, एकवचन, चतुर्थी-विभक्ति (Dative)
त्वयाby you
त्वया:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, एकवचन, तृतीया-विभक्ति (Instrumental)
इमौthese two
इमौ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुल्लिङ्ग, द्विवचन, प्रथमा-विभक्ति
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
बालकौtwo boys
बालकौ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootबालक (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्विवचन, प्रथमा-विभक्ति
मह्यम्for me
मह्यम्:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootअस्मद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, एकवचन, चतुर्थी-विभक्ति
तथाso / thus
तथा:
Prakara (प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formप्रकार/समर्थनवाचक अव्यय (adverb: so, thus)
इतिthus (quoting)
इति:
Vakyartha (वाक्यार्थ-चिह्न)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउक्त्यर्थक अव्यय (quotative particle)
उक्ताhaving been told / said
उक्ता:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootवच् (धातु) + क्त (कृत्-प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा-विभक्ति; “having been told/said”
तथाso / likewise
तथा:
Prakara (प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय (adverb)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
साshe
सा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, स्त्रीलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा-विभक्ति