Shloka 56
गङ्गानयनम् (Gaṅgānayana) — “The Bringing/Leading of the Gaṅgā”
Devanagari script
तस्यालक्ष्यत चक्रम्य हरेरिव च मण्डलम् / स्फुरत्क्रोधानलज्वालापरीतस्यातिरौद्रताम्
Transliteration
tasyālakṣyata cakramya hareriva ca maṇḍalam / sphuratkrodhānalajvālāparītasyātiraudratām
Translation
Around him a circle was seen, like the mandala of Hari’s discus; wrapped in the flickering flames of wrath-fire, his utmost ferocity blazed forth.
Word by Word
तस्यof him
तस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी, एकवचन
अलक्ष्यतwas seen, appeared
अलक्ष्यत:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootलक्ष् (धातु)
Formलङ् (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद; अलक्ष्यत = 'was seen/appeared' (passive sense)
चक्रम्यwhirling, in a circular motion
चक्रम्य:
क्रियाविशेषण (adverbial modifier)
TypeIndeclinable
Rootचक्रम् (अव्यय/गत्यर्थक)
Formअव्यय (gerund-like adverb), अर्थ: 'in a circling manner/whirling'
हरेःof Hari (Vishnu)
हरेः:
उपमान-सम्बन्ध (genitive with iva)
TypeNoun
Rootहरि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
इवlike
इव:
उपमानसूचक
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमा-अव्यय
चand
च:
समुच्चय (connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
मण्डलम्disk, circle
मण्डलम्:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootमण्डल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
स्फुरत्क्रोधानलज्वालापरीतस्यof (him) surrounded by flashing flames of the fire of anger
स्फुरत्क्रोधानलज्वालापरीतस्य:
सम्बन्ध (Genitive qualifier)
TypeAdjective
Rootस्फुरत्-क्रोध-अनल-ज्वाला-परित (प्रातिपदिक; components: स्फुरत् + क्रोध + अनल + ज्वाला + परित)
Formषष्ठी, एकवचन; head: परीत (क्त/PPP from परि+इ) used adjectivally; whole as genitive qualifier
अतिरौद्रताम्extreme ferocity
अतिरौद्रताम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअति-रौद्रता (प्रातिपदिक; components: अति + रौद्रता)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन