Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 10
गङ्गानयनम् (Gaṅgānayana) — “The Bringing/Leading of the Gaṅgā”
Devanagari script
तानासीनान्कृतातिथ्यानृषीन्देशान्तरागतान् / उवाच भृगुशार्दूलः स्मितपूर्वमिदं वचः
Transliteration
tānāsīnānkṛtātithyānṛṣīndeśāntarāgatān / uvāca bhṛguśārdūlaḥ smitapūrvamidaṃ vacaḥ
Translation
When the sages from distant lands had been seated and duly received as guests, the “tiger” of the Bhṛgu line spoke these words, preceded by a gentle smile.
Word by Word
तान्those (them)
तान्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
आसीनान्seated
आसीनान्:
कर्मविशेषण
TypeAdjective
Rootआस् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past participle) ‘seated’; पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; qualifies तान्/ऋषीन्
कृतातिथ्यान्having been duly received as guests
कृतातिथ्यान्:
कर्मविशेषण
TypeAdjective
Rootकृत (कृ धातु + क्त) + आतिथ्य (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय/तत्पुरुष-भाव: कृतम् आतिथ्यम् येषाम् (those for whom hospitality has been performed); पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
ऋषीन्sages
ऋषीन्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
देशान्तरागतान्come from another place
देशान्तरागतान्:
कर्मविशेषण
TypeAdjective
Rootदेश (प्रातिपदिक) + अन्तर (प्रातिपदिक) + आगत (आ-गम् धातु + क्त)
Formषष्ठी/सप्तमी-तत्पुरुषार्थ: देशान्तरात् आगताः (come from another region); पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; qualifies ऋषीन्
उवाचsaid/spoke
उवाच:
क्रिया (मुख्य क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (परस्मैपद) परोक्षभूत (perfect); प्रथमपुरुष, एकवचन
भृगुशार्दूलःthe tiger among the Bhṛgus
भृगुशार्दूलः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootभृगु (प्रातिपदिक) + शार्दूल (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय/तत्पुरुष: भृगुषु शार्दूलः (tiger among Bhṛgus); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
स्मितपूर्वम्smiling beforehand
स्मितपूर्वम्:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootस्मित (प्रातिपदिक) + पूर्व (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव: स्मितं पूर्वं यस्य/यथा → ‘with a prior smile’; क्रियाविशेषण
इदम्this
इदम्:
कर्मविशेषण
TypeAdjective
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; demonstrative pronoun used adjectivally with वचः
वचःspeech/words
वचः:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootवचस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन