Previous Verse
Next Verse

Shloka 4

Sāgaropākhyāna—Bhārata-varṣa-māna and Gokarṇa-kṣetra-māhātmya

Sagara Episode: Measure of Bhārata and the Glory of Gokarṇa

सागरस्य सुतैर्यस्माद्वर्द्धितो मकरालयः / ततः प्रभृति लोकेषु सागराख्यामवाप्तवान्

sāgarasya sutairyasmādvarddhito makarālayaḥ / tataḥ prabhṛti lokeṣu sāgarākhyāmavāptavān

Because Sāgara’s sons caused the ocean—the abode of makaras—to expand, from that time onward it became known in the worlds by the name “Sāgara”.

sāgarasyaof Sagara
sāgarasya:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootsāgara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; सम्बन्ध
sutaiḥby (his) sons
sutaiḥ:
Karana (करण/agent-instrument)
TypeNoun
Rootsuta (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; करण/कर्तृसहायक
yasmātbecause/from which
yasmāt:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootyad (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; हेतु (ablative of cause)
varddhitaḥwas increased/expanded
varddhitaḥ:
Kriya (क्रिया/predicate)
TypeAdjective
Root√vṛdh (वृध् धातु) (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेय (of makarālayaḥ)
makara-ālayaḥthe abode of makaras (the ocean)
makara-ālayaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmakara + ālaya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्ता; ‘मकराणाम् आलयः’
tataḥthereafter
tataḥ:
Desha-Kala (देश-काल/temporal)
TypeIndeclinable
Roottatas (अव्यय)
Formअव्यय; ततोऽव्ययम् (thereupon/from then)
prabhṛtifrom that time onward
prabhṛti:
Desha-Kala (देश-काल)
TypeIndeclinable
Rootprabhṛti (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक (since/from)
lokeṣuin the worlds/among people
lokeṣu:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootloka (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन; अधिकरण
sāgara-ākhyāmthe name ‘Sāgara’
sāgara-ākhyām:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootsāgara + ākhyā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्म (name as object)
avāptavānobtained/received
avāptavān:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootava-√āp (आप् धातु)
Formकृदन्त-प्रयोग (क्तवतुँ), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; परोक्षभूतार्थे/परिणाम (has obtained)