Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 8
अश्वमोचनम् (Aśvamocanam) — “The Release/Recovery of the Sacrificial Horse”
Devanagari script
कथं भवद्भिर्जीवद्भिर्विनष्टो वै दरात्मभिः / तुरगेण विना सत्यं नेहाग मनमस्ति वः
Transliteration
kathaṃ bhavadbhirjīvadbhirvinaṣṭo vai darātmabhiḥ / turageṇa vinā satyaṃ nehāga manamasti vaḥ
Translation
How could it be lost while you yet live, O faint-hearted ones? Truly I say: without the steed, there is no coming back here for you.
Word by Word
कथम्how
कथम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootकथम् (अव्यय)
Formप्रश्नार्थक अव्यय (interrogative adverb)
भवद्भिःby you (hon.)
भवद्भिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभवत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम/आदरार्थ, पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
जीवद्भिःwhile living / being alive
जीवद्भिः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootजीव् (धातु)
Formशतृ (present active participle), पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
विनष्टःhas perished/been lost
विनष्टः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि-नश् (धातु)
Formक्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
वैindeed
वै:
Sambandha/Emphasis (निपातार्थ)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपात (emphatic particle)
दरात्मभिःby cowardly/mean-spirited (men)
दरात्मभिः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootदरात्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; बहुव्रीहि: दरा (भय/दैन्य) आत्मा यस्य (cowardly/mean-spirited)
तुरगेणwith the horse
तुरगेण:
Sahakāraka/Instrument (सह/करण)
TypeNoun
Rootतुरग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
विनाwithout
विना:
Vinā-artha (विनार्थ)
TypeIndeclinable
Rootविना (अव्यय)
Formअव्यय, उपपद (preposition) — तृतीया-सह (with instrumental)
सत्यम्truly
सत्यम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसत्य (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभावे नपुंसक-एकवचन-प्रयोग (adverbial accusative)
नnot
न:
Pratiṣedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-निपात (negation)
इहhere
इह:
Deśa-adhikaraṇa (देशाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formदेशवाचक अव्यय (adverb of place)
आगमनम्return/coming back
आगमनम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootआ-गम् (धातु)
Formल्युट्-प्रत्ययान्त कृदन्त-नाम (verbal noun), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अस्तिis
अस्ति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट् (Present/लट्), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
वःfor you / of you
वः:
Sampradāna (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, षष्ठी/चतुर्थी, बहुवचन (context: ‘for you’/‘of you’)