Shloka 15
अश्वमोचनम् (Aśvamocanam) — “The Release/Recovery of the Sacrificial Horse”
Devanagari script
आपातालतलं ते तु खनन्तो मेदिनीतलम् / चरन्तमश्वं पाताले ददृशुर्नृपनन्दनाः
Transliteration
āpātālatalaṃ te tu khananto medinītalam / carantamaśvaṃ pātāle dadṛśurnṛpanandanāḥ
Translation
Those princes, digging down through the earth to the very floor of Pātāla, beheld the horse roaming within Pātāla.
Word by Word
आ-पाताल-तलम्down to the floor of Pātāla
आ-पाताल-तलम्:
Desha/Parimana-adhikarana (देश/परिमाण-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय) + पाताल (प्रातिपदिक) + तल (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समास; ‘down to the surface/floor of Pātāla’; अव्यय (indeclinable)
तेthey
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुँलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति (1st/कर्ता), बहुवचन
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय (particle), विरोध/अन्वय (but/indeed)
खनन्तःdigging
खनन्तः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootखन् (धातु)
Formवर्तमानकृदन्त (शतृ), पुँलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्तरि ‘digging’
मेदिनी-तलम्the surface of the earth
मेदिनी-तलम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमेदिनी (प्रातिपदिक) + तल (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (मेदिन्याः तलम्); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति (2nd/कर्म), एकवचन
चरन्तम्moving
चरन्तम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootचर् (धातु)
Formवर्तमानकृदन्त (शतृ), पुँलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘moving/wandering’
अश्वम्horse
अश्वम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअश्व (प्रातिपदिक)
Formपुँलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति (2nd/कर्म), एकवचन
पातालेin Pātāla
पाताले:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootपाताल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति (7th/अधिकरण), एकवचन
ददृशुःthey saw
ददृशुः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
नृप-नन्दनाःsons of the king
नृप-नन्दनाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनृप (प्रातिपदिक) + नन्दन (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (नृपस्य नन्दनः); पुँलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति (1st/कर्ता), बहुवचन