Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 11
अश्वमोचनम् (Aśvamocanam) — “The Release/Recovery of the Sacrificial Horse”
Devanagari script
तस्मादब्धेः समारभ्य पातालावधि मेदिनीम् / विभज्य रवात्वा पातालं विविशाम तुरङ्गमम्
Transliteration
tasmādabdheḥ samārabhya pātālāvadhi medinīm / vibhajya ravātvā pātālaṃ viviśāma turaṅgamam
Translation
Then they divided the earth from the ocean’s edge down to the bounds of Pātāla, and entering Pātāla they went in search of the sacred steed.
Word by Word
तस्मात्from that; therefore
तस्मात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुँलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी विभक्ति (5th/अपादान), एकवचन
अब्धेःof the ocean
अब्धेः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootअब्धि (प्रातिपदिक)
Formपुँलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति (6th/सम्बन्ध), एकवचन
समारभ्यstarting (from)
समारभ्य:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसम्-आ-रभ् (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund/absolutive), ‘having begun/starting’
पाताल-अवधिup to Pātāla
पाताल-अवधि:
Desha/Parimana-adhikarana (देश/परिमाण-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootपाताल (प्रातिपदिक) + अवधि (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समास; अव्ययार्थे ‘up to Pātāla’; अव्यय (indeclinable)
मेदिनीम्the earth
मेदिनीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमेदिनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति (2nd/कर्म), एकवचन
विभज्यhaving divided
विभज्य:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootवि-भज् (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund), ‘having divided’
रवात्वाhaving roared/cried (text uncertain)
रवात्वा:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Root√रु (धातु) / रव (प्रातिपदिक)
Formपाठभेद/दुष्पाठ-संभावना; सम्भाव्यं ‘रवित्वा/रुत्वा’ (क्त्वान्त अव्यय) = ‘having cried/roared’; वर्तमान-पाठ ‘रवात्वा’ असामान्य
पातालम्Pātāla (netherworld)
पातालम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपाताल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति (2nd/कर्म), एकवचन
विविशामwe entered
विविशाम:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि-विश् (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत/Perfect), उत्तमपुरुष (1st person), बहुवचन; परस्मैपद
तुरङ्गमम्the horse
तुरङ्गमम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतुरङ्गम (प्रातिपदिक)
Formपुँलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति (2nd/कर्म), एकवचन