Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 5
सगरस्यौर्वाश्रमगमनम्
Sagara’s Journey to Aurva’s Hermitage
Devanagari script
तपसा त्वं जगत्सर्वं पुनासि परिपासि च / स्रष्टुं संहर्त्तुमपि च शक्नोष्येव न संशयः
Transliteration
tapasā tvaṃ jagatsarvaṃ punāsi paripāsi ca / sraṣṭuṃ saṃharttumapi ca śaknoṣyeva na saṃśayaḥ
Translation
By your austerity you purify and protect the whole world. You are able even to create and to dissolve it—of this there is no doubt.
Word by Word
तपसाby austerity
तपसा:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
त्वम्you
त्वम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; प्रथमा, एकवचन
जगत्world
जगत्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootजगत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
सर्वम्entire
सर्वम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘जगत्’ इति विशेषणम्
पुनासिyou purify
पुनासि:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootपू (धातु)
Formलट् (Present), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपद
परिपासिyou protect
परिपासि:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootपा (धातु) + परि (उपसर्ग)
Formलट्, मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
स्रष्टुम्to create
स्रष्टुम्:
Prayojana (प्रयोजन/Purpose)
TypeVerb
Rootसृज् (धातु) → स्रष्टुम् (तुमुन्-प्रत्यय)
Formतुमुनन्त (infinitive), क्रियार्थक-अव्ययवत्; ‘to create’
संहर्तुम्to destroy
संहर्तुम्:
Prayojana (प्रयोजन/Purpose)
TypeVerb
Rootहृ (धातु) + सम् (उपसर्ग) → संहर्तुम् (तुमुन्)
Formतुमुनन्त (infinitive)
अपिalso
अपि:
Nipata (निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (particle), समुच्चय/अपेक्षाबोधक (also/even)
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय
शक्नोषिyou are able
शक्नोषि:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootशक् (धातु)
Formलट् (Present), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
एवindeed
एव:
Avadharana (अवधारण/Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-अव्यय (emphatic particle)
नno/not
न:
Nishedha (निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्यय
संशयःdoubt
संशयः:
Karta (कर्ता/Subject; ‘doubt’ as subject)
TypeNoun
Rootसंशय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन