Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 58
सगरदिग्विजयः
Sagara’s World-Conquest / Digvijaya
Devanagari script
जैमिनिरुवाच एवमुक्तस्तु मुनिना सगरो राजसत्तमः / कृताञ्जलिपुटो भूत्वा प्राह तं मधुरं वचः
Transliteration
jaiminiruvāca evamuktastu muninā sagaro rājasattamaḥ / kṛtāñjalipuṭo bhūtvā prāha taṃ madhuraṃ vacaḥ
Translation
Jaimini said: Thus addressed by the sage, Sagara, best of kings, folded his hands in reverence and spoke to him sweet words.
Word by Word
जैमिनिःJaimini
जैमिनिः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootजैमिनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; Nominative singular
उवाचsaid
उवाच:
क्रिया (Verb/Action)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; Parasmaipada
एवम्thus
एवम्:
क्रियाविशेषण (Adverbial modifier)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (manner adverb)
उक्तःspoken to, addressed
उक्तः:
कर्म (Karma in passive / patient)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; passive sense ‘having been addressed’
तुthen/indeed
तु:
सम्बन्ध (Particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (contrast/emphasis)
मुनिनाby the sage
मुनिना:
कर्ता (Agent in passive/कर्तृ)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; Instrumental singular
सगरःSagara
सगरः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootसगर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
राज-सत्तमःbest of kings
राज-सत्तमः:
सम्बन्ध/अपादान (Appositional epithet)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक) + सत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष: राज्ञां सत्तमः (श्रेष्ठः)
कृत-अञ्जलि-पुटःwith hands joined (in reverence)
कृत-अञ्जलि-पुटः:
विशेषण (Adjectival qualifier)
TypeAdjective
Rootकृत (प्रातिपदिक; क्त from √कृ) + अञ्जलि (प्रातिपदिक) + पुट (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष: कृतः अञ्जलिपुटः येन (hands folded as a hollow)
भूत्वाhaving become
भूत्वा:
पूर्वकाल-क्रिया (Prior action)
TypeVerb
Root√भू (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययभाव (Gerund); ‘having become/being’
प्राहsaid
प्राह:
क्रिया (Verb/Action)
TypeVerb
Rootप्र√अह्/√अह् (धातु; ‘to say’)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; Parasmaipada
तम्to him
तम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; Accusative singular
मधुरम्sweet, pleasant
मधुरम्:
विशेषण (Adjectival qualifier)
TypeAdjective
Rootमधुर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; agrees with वचः
वचःwords, speech
वचः:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootवचस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; Accusative singular