Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 21
सगरदिग्विजयः
Sagara’s World-Conquest / Digvijaya
Devanagari script
इत्थं पालयतः पृथ्वीं सगरस्य महीपतेः / न चापपात मुत् पुत्रमुखालोकनजृंभिता
Transliteration
itthaṃ pālayataḥ pṛthvīṃ sagarasya mahīpateḥ / na cāpapāta mut putramukhālokanajṛṃbhitā
Translation
Thus King Sagara guarded the earth; gladdened by the sight of his son’s face, he never fell into despondency.
Word by Word
इत्थम्thus, in this manner
इत्थम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootइत्थम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (adverb of manner)
पालयतःof (him) who is ruling/protecting
पालयतः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeVerb
Rootपालय् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष? न; शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त?—वस्तुतः 'पालयतः' = वर्तमानकालिक कृदन्त/शतृ?; परस्मैपद; षष्ठी/सप्तमी?—प्रयोगे: 'पालयतः' = षष्ठी एकवचन (genitive singular) वर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त 'पालयत्' (पालयत्-प्रातिपदिक)
पृथ्वीम्the earth
पृथ्वीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपृथ्वी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
सगरस्यof Sagara
सगरस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootसगर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन
महीपतेःof the king (lord of the earth)
महीपतेः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootमहीपति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन; समास: मही + पति (षष्ठी-तत्पुरुष)
नnot
न:
Pratiṣedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक अव्यय (negation particle)
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक अव्यय (conjunction)
अपपातfell/occurred
अपपात:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootपत् (धातु)
Formलुङ्-लकार (Aorist), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
मुत्indeed (particle)
मुत्:
Nipāta (निपात)
TypeIndeclinable
Rootमुत् (अव्यय/निपात)
Formनिपात/पादपूरण (particle; emphatic/metrical)
पुत्र-मुख-आलोकन-जृंभिता(a) yawn caused by looking at the son’s face
पुत्र-मुख-आलोकन-जृंभिता:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक) + मुख (प्रातिपदिक) + आलोकन (प्रातिपदिक) + जृंभित (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; समास: पुत्रस्य मुखस्य आलोकनात् जृंभिता (हेतौ/निमित्ते) — बहुपद-तत्पुरुष (निर्देशार्थ)