Shloka 9
Sagarapratijñāpālana (Fulfilment of Sagara’s Vow) — Keśinī-vivāha and Royal Return
Devanagari script
ततो बलेन महाता स्कन्धावारसमन्वितः / शनैरपीडयन्देशान्स्वराज्यमुपजग्मिवान्
Transliteration
tato balena mahātā skandhāvārasamanvitaḥ / śanairapīḍayandeśānsvarājyamupajagmivān
Translation
Thereafter, with a mighty host and its encampments, he pressed the lands along the way little by little and returned to his own kingdom.
Word by Word
ततःthen
ततः:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रमवाचक (then)
बलेनwith force/army
बलेन:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootबल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
महाताgreat
महाता:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; ‘great’; कर्तृविशेषण
स्कन्धावारसमन्वितःaccompanied by an army-camp
स्कन्धावारसमन्वितः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootस्कन्धावार-समन्वित (प्रातिपदिक); स्कन्धावार + समन्वित
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; कर्तृविशेषण; ‘accompanied by a military camp/host’
शनैःslowly
शनैः:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootशनैः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
अपीडयन्afflicting/pressing
अपीडयन्:
Karta (कर्ता) सह क्रियाविशेषण (concomitant action)
TypeVerb
Rootआ + पीड् (धातु)
Formशतृ (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; परस्मैपदी; ‘pressing/afflicting’
देशान्regions/countries
देशान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदेश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन
स्वराज्यम्his own kingdom
स्वराज्यम्:
Karma (कर्म) / Gati-karman (गतिकर्म)
TypeNoun
Rootस्व-राज्य (प्रातिपदिक); स्व + राज्य
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; गन्तव्य (goal)
उपजग्मिवान्returned/went
उपजग्मिवान्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootउप + गम् (धातु)
Formलिट् (Perfect) परिप्रयोगः ‘जग्मिवान्’ (periphrastic perfect), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि प्रयोगः; ‘went/returned’