Shloka 38
Sagarapratijñāpālana (Fulfilment of Sagara’s Vow) — Keśinī-vivāha and Royal Return
Devanagari script
जित्वा शत्रूनशेषेण पालयामास मेदिनीम / एवं गच्छति काले च वसिष्ठो भगवानृषिः
Transliteration
jitvā śatrūnaśeṣeṇa pālayāmāsa medinīma / evaṃ gacchati kāle ca vasiṣṭho bhagavānṛṣiḥ
Translation
Having conquered all enemies without remainder, he ruled and protected the earth. Thus, as time passed, the blessed sage Vasiṣṭha arrived.
Word by Word
जित्वाhaving conquered
जित्वा:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootजि (धातु) + क्त्वा (कृदन्त)
Formक्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund), ‘having conquered’
शत्रून्enemies
शत्रून्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootशत्रु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन
अशेषेणcompletely, without remainder
अशेषेण:
Kriya-visheshaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअशेष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; क्रियाविशेषणार्थे (adverbial instrumental: ‘entirely’)
पालयामासruled/protected
पालयामास:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootपाल् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
मेदिनीम्the earth
मेदिनीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमेदिनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
एवम्thus
एवम्:
Kriya-visheshaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (adverb: ‘thus’)
गच्छतिpasses/goes on
गच्छति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
कालेin time, as time (went)
काले:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
वसिष्ठःVasiṣṭha
वसिष्ठः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवसिष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
भगवान्venerable, blessed
भगवान्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootभगवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (qualifying ऋषिः/वसिष्ठः)
ऋषिःsage
ऋषिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन