Shloka 70
Samantapañcaka at Kurukṣetra: Paraśurāma’s Tīrtha-Creation and Pitṛ-Rites (समन्तपञ्चक-तीर्थप्रशंसा)
Devanagari script
ददर्श वीतिहोत्रस्तं द्रवन्दैववशादिव / रथमारोप्य वेगेन पलायनपरो ऽभवत्
Transliteration
dadarśa vītihotrastaṃ dravandaivavaśādiva / rathamāropya vegena palāyanaparo 'bhavat
Translation
Vitihotra saw him running as though driven by fate; lifting him onto the chariot, he sped away, intent on escape.
Word by Word
ददर्शsaw
ददर्श:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
वीतिहोत्रःVītihotra
वीतिहोत्रः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootवीतिहोत्र (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तम्him
तम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
द्रवन्running
द्रवन्:
विशेषण (Object qualifier)
TypeAdjective
Rootद्रवत् (कृदन्त-प्रातिपदिक; √द्रु/द्रव् धातु)
Formवर्तमानकृदन्त (Present participle/शतृ), पुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मविशेषण (qualifying तम्)
दैववशात्due to fate/under compulsion of destiny
दैववशात्:
हेतु (Cause)
TypeNoun
Rootदैववश (प्रातिपदिक; दैव + वश)
Formपुल्लिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/पञ्चमी), एकवचन; हेतौ (cause): ‘due to fate’s power’
इवas if
इव:
उपमान (Comparison marker)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमानवाचक अव्यय (comparative particle)
रथम्chariot
रथम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootरथ (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
आरोप्यhaving mounted/placed (him) on
आरोप्य:
पूर्वकालक्रिया (Prior action)
TypeVerb
Rootआ-रुह् (धातु)
Formक्त्वान्त (Absolutive/Gerund), अव्ययभाव (indeclinable); ‘having mounted/placed (him) on’
वेगेनwith speed
वेगेन:
करण (Instrument/manner)
TypeNoun
Rootवेग (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, तृतीया, एकवचन
पलायनपरःintent on fleeing
पलायनपरः:
विशेषण (Adjectival qualifier)
TypeAdjective
Rootपलायन-पर (प्रातिपदिक; पलायन + पर)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (qualifying वीतिहोत्रः): ‘intent on fleeing’
अभवत्became/was
अभवत्:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद