Shloka 29
Samantapañcaka at Kurukṣetra: Paraśurāma’s Tīrtha-Creation and Pitṛ-Rites (समन्तपञ्चक-तीर्थप्रशंसा)
Devanagari script
हन्तुं कं कः समर्थः स्याल्लोके रक्षितुमेव वा / निमित्तमात्रमेवेह सर्वः सर्वस्य चैतयोः
Transliteration
hantuṃ kaṃ kaḥ samarthaḥ syālloke rakṣitumeva vā / nimittamātrameveha sarvaḥ sarvasya caitayoḥ
Translation
Who in this world is truly able to slay another, or even to protect another? Here, everyone is but a mere instrument for everyone else in both.
Word by Word
हन्तुम्to kill
हन्तुम्:
Karma (कर्म; infinitival object)
TypeVerb
Root√हन् (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive), कर्मार्थे (to kill)
कम्whom
कम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
कःwho
कः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
समर्थःcapable
समर्थः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसमर्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणं ‘कः’
स्यात्could be/would be
स्यात्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√अस् (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन, परस्मैपद
लोकेin the world
लोके:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
रक्षितुम्to protect
रक्षितुम्:
Karma (कर्म; infinitival object)
TypeVerb
Root√रक्ष् (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive), कर्मार्थे (to protect)
एवindeed/only
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-अव्यय (emphasis)
वाor
वा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक-अव्यय (or)
निमित्तमात्रम्mere instrument/only a cause
निमित्तमात्रम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनिमित्त + मात्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुषः: निमित्तमेव मात्रम् (mere instrument/cause)
एवindeed/only
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-अव्यय
इहhere
इह:
Desha (देश)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (here)
सर्वःeveryone
सर्वः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
सर्वस्यof everyone/of all
सर्वस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, षष्ठी (6th), एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय
एतयोःof these two (killing and protecting)
एतयोः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, षष्ठी (6th) / सप्तमी (7th), द्विवचन; अत्र षष्ठी ‘of these two’