Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 33
गणेश-एकदन्त-उत्पत्तिः (Origin of Gaṇeśa’s Single Tusk) / Bhārgava–Gaṇeśa Encounter
Devanagari script
प्रमथानां गणा ये च नानारूपा महाबलाः / तेषामीशस्त्वयं यस्माद्गणेशस्तेन कीर्त्तितः
Transliteration
pramathānāṃ gaṇā ye ca nānārūpā mahābalāḥ / teṣāmīśastvayaṃ yasmādgaṇeśastena kīrttitaḥ
Translation
The hosts of the Pramathas are many—of diverse forms and mighty strength; and since this one is their Lord, he is therefore renowned as ‘Gaṇeśa’.
Word by Word
प्रमथानाम्of the Pramathas (Śiva’s attendants)
प्रमथानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootप्रमथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; सम्बन्ध—‘of the Pramathas’
गणाःgroups/hosts
गणाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootगण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्ता
येwho
ये:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सम्बन्धसूचक—‘who/which’
चand
च:
Samucchaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय—समुच्चय
नानारूपाःof many forms
नानारूपाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootनानारूप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समासः नाना + रूप (कर्मधारय)
महाबलाःvery strong
महाबलाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootमहाबल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समासः महा + बल (कर्मधारय)
तेषाम्of them
तेषाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी, बहुवचन; ‘of them’
ईशःlord
ईशः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootईश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्ता/विषयः
तुindeed/but
तु:
Nipata (निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय—विरोध/विशेषार्थक निपात (but/indeed)
अयम्this (one)
अयम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘this (one)’
यस्मात्because
यस्मात्:
Hetu (हेतु)
TypeIndeclinable
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formअव्यय-प्रयोगः; पञ्चमी-सम्बन्धार्थक (ablative sense) — ‘because/from which reason’
गणेशःGaṇeśa (lord of the hosts)
गणेशः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootगण-ईश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः गणानाम् ईशः (षष्ठी-तत्पुरुष)
तेनtherefore/by that (reason)
तेन:
Hetu/Karana (हेतु/करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया, एकवचन; हेतु/करणार्थे—‘therefore/for that reason’
कीर्तितःis called/proclaimed
कीर्तितः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootकीर्तित (प्रातिपदिक; √कीर्त्/√कृत्? actually √कीर्त् (धातु) denom. from कीर्ति; passive participle)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि प्रयोग—‘is called/has been proclaimed’