Shloka 38
Pushkarākṣa’s Battle with Rāma Jāmadagnya (Bhārgava) — Astras and the Fall of a Prince
Devanagari script
पुनः प्रवृत्तो निधनं प्रकर्तुं रणागणे हैहयवंशकेतोः / तुणीरतः पत्रियुगं गृहीत्वा पुङ्खे निधायाथ धनुर्ज्यकायाम्
Transliteration
punaḥ pravṛtto nidhanaṃ prakartuṃ raṇāgaṇe haihayavaṃśaketoḥ / tuṇīrataḥ patriyugaṃ gṛhītvā puṅkhe nidhāyātha dhanurjyakāyām
Translation
Again he pressed on in the battlefield to bring death to the standard-bearer of the Haihaya line. From his quiver he took a pair of arrows and set them, fletched, upon the bowstring.
Word by Word
पुनःagain
पुनः:
सम्बन्ध/क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय; adverb (पुनरावृत्तिवाचक)
प्रवृत्तःhaving set out/engaged
प्रवृत्तः:
कर्ता (Karta/Subject; 'having set out')
TypeVerb
Rootप्र + वृत्त (वृत्-धातु, क्त; कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past participle, active sense), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
निधनम्destruction, death
निधनम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootनिधन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
प्रकर्तुम्to accomplish, to bring about
प्रकर्तुम्:
प्रयोजन (Purpose)
TypeVerb
Rootप्र + कृ (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त infinitive; purpose
रण-आगणेon the battlefield
रण-आगणे:
अधिकरण (Adhikarana/Locus)
TypeNoun
Rootरण (प्रातिपदिक) + आगण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुषः (रणस्य आगणः)
हैहय-वंश-केतोःof the banner/leader of the Haihaya lineage
हैहय-वंश-केतोः:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootहैहय (प्रातिपदिक) + वंश (प्रातिपदिक) + केतु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th case), एकवचन; तत्पुरुषः (हैहयवंशस्य केतुः)
तुणीरतःfrom the quiver
तुणीरतः:
अपादान (Apadana/Source)
TypeNoun
Rootतुणीर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th case), एकवचन; ablative
पत्रि-युगम्a pair of arrows
पत्रि-युगम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootपत्रिन् (प्रातिपदिक) + युग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः (पत्रिणोः युगम् = two feathered arrows)
गृहीत्वाhaving taken
गृहीत्वा:
पूर्वक्रिया (Prior action)
TypeVerb
Rootग्रह् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund)
पुङ्खेon the arrow’s tail/feathered end
पुङ्खे:
अधिकरण (Adhikarana/Locus)
TypeNoun
Rootपुङ्ख (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; locative
निधायhaving placed
निधाय:
पूर्वक्रिया (Prior action)
TypeVerb
Rootनि + धा (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund); form 'निधाय'
अथthen
अथ:
सम्बन्ध (Discourse/sequence)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; sequential particle (अनन्तरार्थक)
धनुः-ज्यकायाम्on the bowstring
धनुः-ज्यकायाम्:
अधिकरण (Adhikarana/Locus)
TypeNoun
Rootधनुस् (प्रातिपदिक) + ज्यका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुषः (धनुषः ज्यका)