Shloka 44
Bhārgava Rāma at Māhiṣmatī: Narmadā-stuti and the Challenge to Kārttavīryārjuna
Devanagari script
वायव्यमस्त्रं विदधे रुषाप्लुतो निवारयन्मङ्गलबाणवर्षम् / स चापि राजातिबलो मनस्वी ससर्ज रामाय तु पर्वतास्त्रम्
Transliteration
vāyavyamastraṃ vidadhe ruṣāpluto nivārayanmaṅgalabāṇavarṣam / sa cāpi rājātibalo manasvī sasarja rāmāya tu parvatāstram
Translation
Surging with wrath, he deployed the Vāyavya Astra, checking the shower of auspicious arrows. Then that king, exceedingly mighty and steadfast of mind, hurled the Parvata Astra at Rāma.
Word by Word
वायव्यम्wind-related
वायव्यम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootवायव्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; विशेषणम्
अस्त्रम्missile/weapon
अस्त्रम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअस्त्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
विदधेhe employed/arranged
विदधे:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootधा (धातु)
Formलिट्-लकार (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपदम्
रुषाwith anger
रुषा:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootरुष् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन
आप्लुतःoverwhelmed/filled
आप्लुतः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootआप्लुत (कृदन्त; आ+प्लु धातु)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भूतकृदन्त (क्त)
निवारयन्preventing
निवारयन्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootनि+वृ (धातु)
Formवर्तमानकृदन्त (शतृ), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रियाविशेषणभावे ‘while preventing’
मङ्गलauspicious
मङ्गल:
—
TypeAdjective
Rootमङ्गल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/विशेषणप्रयोग; समासपूर्वपद
बाणarrow
बाण:
—
TypeNoun
Rootबाण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; समासपूर्वपद
वर्षम्shower of auspicious arrows
वर्षम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवर्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः: मङ्गल-बाण-वर्षम्
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-निपात (conjunction)
अपिalso
अपि:
—
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसम्भावना/समुच्चयार्थक-निपात (also/even)
राजाthe king
राजा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
अतिबलःvery strong
अतिबलः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootअतिबल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः: अति-बलः (very strong)
मनस्वीhigh-minded
मनस्वी:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootमनस्विन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
ससर्जhe discharged
ससर्ज:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootसृज् (धातु)
Formलिट्-लकार (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपदम्
रामायfor/against Rama
रामाय:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (सम्प्रदान), एकवचन
तुbut/indeed
तु:
—
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/विशेषार्थक-निपात (but/indeed)
पर्वतmountain
पर्वत:
—
TypeNoun
Rootपर्वत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; समासपूर्वपद
अस्त्रम्the mountain-weapon
अस्त्रम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअस्त्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः: पर्वत-अस्त्रम्