Shloka 29
Bhārgava Rāma at Māhiṣmatī: Narmadā-stuti and the Challenge to Kārttavīryārjuna
Devanagari script
गजानां बृंहितै राजन्व्याप्तं गगनमण्डलम् / मार्गे ददर्श राजेन्द्रो विपरीतानि भूपते
Transliteration
gajānāṃ bṛṃhitai rājanvyāptaṃ gaganamaṇḍalam / mārge dadarśa rājendro viparītāni bhūpate
Translation
O King, the vault of heaven was filled with the trumpeting of elephants; upon the road the king of kings, O lord of the earth, beheld ominous signs turned contrary.
Word by Word
गजानाम्of the elephants
गजानाम्:
षष्ठी-सम्बन्ध (Sambandha/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootगज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/षष्ठी), बहुवचन
बृंहितैःby the roars
बृंहितैः:
करण (Karana/करण)
TypeNoun
Rootबृंहित (कृदन्त; √बृंह् धातु)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/तृतीया), बहुवचन; भूतकृत्-प्रत्यय (क्त) से निष्पन्न ‘बृंहित’ = roaring
राजन्O king
राजन्:
सम्बोधन (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative/सम्बोधन), एकवचन
व्याप्तम्pervaded, filled
व्याप्तम्:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootव्याप्त (कृदन्त; √व्याप् धातु)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom/Acc), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; ‘गगनमण्डलम्’ इति विशेष्यस्य विशेषणम्
गगनमण्डलम्the sky-region, firmament
गगनमण्डलम्:
कर्म (Karma/कर्म)
TypeNoun
Rootगगन + मण्डल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/द्वितीया), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (गगनस्य मण्डलम्)
मार्गेon the road
मार्गे:
अधिकरण (Adhikarana/अधिकरण)
TypeNoun
Rootमार्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/सप्तमी), एकवचन
ददर्शsaw
ददर्श:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√दृश् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect/लिट्), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन
राजेन्द्रःthe king of kings
राजेन्द्रः:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootराजन् + इन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/प्रथमा), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (राज्ञाम् इन्द्रः)
विपरीतानिominous, adverse (signs)
विपरीतानि:
कर्म (Karma/कर्म)
TypeAdjective
Rootविपरीत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/द्वितीया), बहुवचन; (अशुभ-निमित्तानि इत्यर्थे)
भूपतेO lord of the earth
भूपते:
सम्बोधन (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootभूपति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative/सम्बोधन), एकवचन