Shloka 19
Bhārgava Rāma at Māhiṣmatī: Narmadā-stuti and the Challenge to Kārttavīryārjuna
Devanagari script
सैन्यं सज्जं समाकर्ण्य कार्त्तवीर्यो नृपो मुदा / सूतोपनीतं स्वरथमारुरोह विशांपते
Transliteration
sainyaṃ sajjaṃ samākarṇya kārttavīryo nṛpo mudā / sūtopanītaṃ svarathamāruroha viśāṃpate
Translation
Hearing that the army was fully arrayed, King Kārttavīrya rejoiced; and, mounting his own chariot brought by the charioteer, he set forth as lord of the people.
Word by Word
सैन्यम्army
सैन्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसैन्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; neuter, accusative singular
सज्जम्ready, prepared
सज्जम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootसज्ज (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; neuter, accusative singular; विशेषणम् (qualifier) to सैन्यम्
समाकर्ण्यhaving heard
समाकर्ण्य:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootसम्-आ-√कर्ण् (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund), ‘having heard’; indeclinable absolutive from √कर्ण् with prefixes सम्+आ
कार्त्तवीर्यःKārttavīrya (name)
कार्त्तवीर्यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकार्त्तवीर्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; masculine, nominative singular
नृपःthe king
नृपः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनृप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; masculine, nominative singular; apposition to कार्त्तवीर्यः
मुदाwith joy
मुदा:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootमुद्/मुदा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; feminine, instrumental singular; भावे (in the sense of manner)
सूत-उपनीतम्brought by the charioteer
सूत-उपनीतम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootसूत (प्रातिपदिक) + उपनीत (√नी, धातु; क्त-प्रत्यय)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; neuter, accusative singular; क्त-प्रत्ययान्त विशेषणम्; ‘by the charioteer brought’
स्व-रथम्his own chariot
स्व-रथम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootस्व (प्रातिपदिक) + रथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; masculine, accusative singular; ‘own chariot’
आरुरोहmounted, ascended
आरुरोह:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ-√रुह् (धातु)
Formलिट्-लकार (परोक्षभूत/perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; 3rd person singular; parasmaipada
विशाम्of the people/subjects
विशाम्:
Sambodhana (संबोधन)
TypeNoun
Rootविश् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (विश्), षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; genitive plural; used in संबोधन-समास-like epithet with पते
पतेO lord
पते:
Sambodhana (संबोधन)
TypeNoun
Rootपति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, संबोधन-विभक्ति, एकवचन; vocative singular