Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 16
Bhārgava Rāma at Māhiṣmatī: Narmadā-stuti and the Challenge to Kārttavīryārjuna
Devanagari script
इत्युत्क्वा विससर्ज्जाशु दूतं हैहयभूपतिः / सेनाध्यक्षं समाहूय प्रोवाच वदतां वरः
Transliteration
ityutkvā visasarjjāśu dūtaṃ haihayabhūpatiḥ / senādhyakṣaṃ samāhūya provāca vadatāṃ varaḥ
Translation
Having spoken thus, the Haihaya king swiftly dismissed the envoy. Then he summoned the commander of the army and, foremost among speakers, addressed him.
Word by Word
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउक्त्यर्थक-निपात (quotative particle)
उक्त्वाhaving said
उक्त्वा:
Kriya-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive), अव्ययभाव
विससर्जdismissed/sent away
विससर्ज:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि + सृज् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
आशुquickly
आशु:
Kriya-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootआशु (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण-अव्यय (adverb)
दूतम्messenger
दूतम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदूत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
हैहय-भूपतिःthe Haihaya king
हैहय-भूपतिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootहैहय (प्रातिपदिक) + भूपति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: 'हैहयानां भूपतिः'
सेनाध्यक्षम्commander of the army
सेनाध्यक्षम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसेना (प्रातिपदिक) + अध्यक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: 'सेनायाः अध्यक्षः'
समाहूयhaving summoned
समाहूय:
Kriya-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootसम् + आ + हु (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive), अव्ययभाव
प्रोवाचsaid/declared
प्रोवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + वच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
वदताम्of speakers
वदताम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeVerb
Rootवद् (धातु)
Formशतृ (present active participle) → 'वदत्' (speaking); षष्ठी (genitive), बहुवचन; 'वदतां' = 'of those who speak'
वरःthe best/excellent one
वरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन