Shloka 1
Bhārgava Rāma at Māhiṣmatī: Narmadā-stuti and the Challenge to Kārttavīryārjuna
Devanagari script
इति श्रीब्रहामाण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे भर्गवचरिते सप्तत्रिंशत्तमो ऽध्यायः // ३७// वसिष्ठ उवाच अन्तर्द्धानं गते कृष्णे रामस्तु सुमहायशाः / समुद्रिक्तमथात्मानं मेने कृष्णानुभावतः
Transliteration
iti śrībrahāmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyabhāge tṛtīya upoddhātapāde bhargavacarite saptatriṃśattamo 'dhyāyaḥ // 37// vasiṣṭha uvāca antarddhānaṃ gate kṛṣṇe rāmastu sumahāyaśāḥ / samudriktamathātmānaṃ mene kṛṣṇānubhāvataḥ
Translation
Thus, in the Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa, proclaimed by Vāyu, in the middle section, in the third Upoddhāta-pāda, within the Bhārgava narrative, ends Chapter Thirty-Seven. Vasiṣṭha said: When Kṛṣṇa had vanished, the greatly renowned Rāma deemed himself powerfully stirred by Kṛṣṇa’s influence.
Word by Word
इतिthus
इति:
N/A (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय, इत्यादि-समाप्तिसूचक (quotative/end marker)
श्री-ब्रह्माण्डेin the revered Brahmāṇḍa (Purāṇa)
श्री-ब्रह्माण्डे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootश्री (प्रातिपदिक) + ब्रह्माण्ड (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/locative), एकवचन; ग्रन्थनाम्नि अधिकरणम्
महापुराणेin the Mahāpurāṇa
महापुराणे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमहा (प्रातिपदिक) + पुराण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
वायुप्रोक्तेspoken by Vāyu
वायुप्रोक्ते:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवायु (प्रातिपदिक) + प्रोक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (वायोः प्रोक्ते)
मध्यभागेin the middle section
मध्यभागे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमध्य (प्रातिपदिक) + भाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुष (मध्यस्य भागे)
तृतीयthird
तृतीय:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतृतीय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; 'पादे' इति विशेष्यस्य विशेषणम्
उपोद्धातपादेin the introductory quarter/section
उपोद्धातपादे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootउपोद्धात (प्रातिपदिक) + पाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुष (उपोद्धातस्य पादे)
भर्गवचरितेin the account of Bhārgava
भर्गवचरिते:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootभर्गव (प्रातिपदिक) + चरित (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुष (भर्गवस्य चरिते)
सप्तत्रिंशत्तमःthirty-seventh
सप्तत्रिंशत्तमः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसप्तत्रिंशत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'अध्यायः' इति विशेष्यस्य विशेषणम्
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
वसिष्ठःVasiṣṭha
वसिष्ठः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवसिष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
अन्तर्द्धानम्upon (his) disappearance
अन्तर्द्धानम्:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअन्तर्धान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/locative) एकवचन; सति-सप्तमी (locative absolute)
गतेhaving occurred / gone
गते:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formक्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; 'अन्तर्द्धानम्' सह सति-सप्तमी
कृष्णेwhen Kṛṣṇa (was gone)
कृष्णे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootकृष्ण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; सति-सप्तमी (when Kṛṣṇa had gone/disappeared)
रामःRāma
रामः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तुbut
तु:
N/A (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय, अवधान/विरोधसूचक निपात (particle)
सुमहायशाःvery illustrious
सुमहायशाः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसु (अव्यय) + महायशस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'रामः' इति विशेष्यस्य विशेषणम्
समुद्रिक्तम्swollen with pride / exalted
समुद्रिक्तम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसम्-उद्-रिच् (धातु)
Formक्त (past passive participle) नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; 'आत्मानम्' इति विशेष्यस्य विशेषणम्
अथthen
अथ:
N/A (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय, अनन्तरार्थक निपात (then/now)
आत्मानम्himself
आत्मानम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
मेनेconsidered, thought
मेने:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootमन् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद
कृष्ण-अनुभावतःdue to Kṛṣṇa’s influence/power
कृष्ण-अनुभावतः:
Hetu (हेतु/अपादान)
TypeNoun
Rootकृष्ण (प्रातिपदिक) + अनुभाव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/ablative), एकवचन; तत्पुरुष (कृष्णस्य अनुभावः) + तसिल्-अर्थ (because of/from)