Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 6
Mṛga–Mṛgī Saṃvāda: Karmakāraṇa and Pūrvajanma-kathana
The Deer and Doe Dialogue on Karma and Past Birth
Devanagari script
मृग्युवाच साधुसाधु महाभाग कृतार्थस्त्वं न संशयः / यदस्य दर्शनात्ते ऽद्य जातं ज्ञानमतीद्रियम्
Transliteration
mṛgyuvāca sādhusādhu mahābhāga kṛtārthastvaṃ na saṃśayaḥ / yadasya darśanātte 'dya jātaṃ jñānamatīdriyam
Translation
The doe said: “Well said, well said, O greatly fortunate one—you have truly attained your aim, without doubt; for by beholding him today, knowledge beyond the senses has arisen in you.”
Word by Word
मृगीthe doe (female deer)
मृगी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमृगी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/कर्ता), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन
साधुwell done!
साधु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootसाधु (अव्यय/सुबन्तवत्)
Formअव्यय, प्रशंसावाचक निपात (interjection of approval)
साधुwell done!
साधु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootसाधु (अव्यय)
Formअव्यय, पुनरुक्त-प्रशंसा (repeated approval)
महाभागO fortunate one
महाभाग:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमहाभाग (प्रातिपदिक: महा + भाग)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन
कृतार्थःfulfilled/successful
कृतार्थः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootकृतार्थ (प्रातिपदिक: कृत + अर्थ)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (of त्वम्); तत्पुरुष (कृतः अर्थः यस्य / कृतार्थः = fulfilled)
त्वम्you
त्वम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, त्रिलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/कर्ता), एकवचन
नnot/no
न:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय, निषेध (negation particle)
संशयःdoubt
संशयः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसंशय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
यत्because/that
यत्:
Hetu (हेतु/relative)
TypeIndeclinable
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसम्बन्ध-प्रत्यय (relative pronoun used as clause-linker), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; here = 'because/that which'
अस्यof him/of this one
अस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन
दर्शनात्from seeing (him)
दर्शनात्:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootदर्शन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/हेतु-अपादान), एकवचन
तेfor you/to you
ते:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, चतुर्थी-विभक्ति (Dative/सम्प्रदान), एकवचन
अद्यtoday/now
अद्य:
Adhikarana (अधिकरण-कालय)
TypeIndeclinable
Rootअद्य (अव्यय)
Formअव्यय, कालवाचक क्रियाविशेषण (temporal adverb)
जातम्has arisen
जातम्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootजात (प्रातिपदिक; जन् (धातु) क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP) used predicatively, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; 'has arisen'
ज्ञानम्knowledge
ज्ञानम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootज्ञान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/कर्ता), एकवचन
अतीन्द्रियम्supersensory/beyond the senses
अतीन्द्रियम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअतीन्द्रिय (प्रातिपदिक: अति + इन्द्रिय)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (of ज्ञानम्); तत्पुरुष (इन्द्रियात् अति = beyond the senses)