Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 41
Mṛga–Mṛgī Saṃvāda: Karmakāraṇa and Pūrvajanma-kathana
The Deer and Doe Dialogue on Karma and Past Birth
Devanagari script
पुष्करे तु जलं पीत्वाभिषिच्यात्मतनुं जलैः / पश्यतो भार्गवस्यागादगस्त्याश्रमसंमुखम्
Transliteration
puṣkare tu jalaṃ pītvābhiṣicyātmatanuṃ jalaiḥ / paśyato bhārgavasyāgādagastyāśramasaṃmukham
Translation
At Pushkara he drank the water and sprinkled his own body with it as an abhiṣeka; as Bhārgava looked on, he went forth toward the hermitage of Agastya.
Word by Word
पुष्करेin Puṣkara
पुष्करे:
अधिकरण (location)
TypeNoun
Rootपुष्कर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
तुbut/indeed
तु:
सम्बन्ध/निपात
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (contrastive particle)
जलम्water
जलम्:
कर्म (object)
TypeNoun
Rootजल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
पीत्वाhaving drunk
पीत्वा:
क्रियाविशेषण (prior action)
TypeVerb
Rootपा (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), पूर्वक्रिया; धातुः—पा (पान)
अभिषिच्यhaving sprinkled/anointed
अभिषिच्य:
क्रियाविशेषण (prior action)
TypeVerb
Rootअभि + सिच् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), पूर्वक्रिया
आत्मतनुम्his own body
आत्मतनुम्:
कर्म (object)
TypeNoun
Rootआत्मन् + तनु (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; समासः—आत्मनः तनुः (षष्ठी-तत्पुरुष)
जलैःwith waters
जलैः:
करण (instrument)
TypeNoun
Rootजल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन
पश्यतःwhile (he) was watching
पश्यतः:
षष्ठी-सम्बन्ध (genitive absolute-like)
TypeVerb
Rootपश् (धातु)
Formवर्तमानकृदन्त (शतृ), षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन, पुंलिङ्ग; ‘while (someone) was seeing’
भार्गवस्यof Bhārgava (descendant of Bhṛgu)
भार्गवस्य:
षष्ठी-सम्बन्ध
TypeNoun
Rootभार्गव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
अगात्went
अगात्:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formलुङ् (Aorist), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन, परस्मैपद
अगस्त्याश्रमसंमुखम्towards the front of Agastya’s hermitage
अगस्त्याश्रमसंमुखम्:
कर्म (goal/direction)
TypeAdjective
Rootअगस्त्य + आश्रम + संमुख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; समासः—अगस्त्यस्य आश्रमस्य संमुखम् (षष्ठी-तत्पुरुष, बहुपद)