Shloka 43
Kārttavīrya–Paraśurāma-saṅgrāma-kathā
Sagara’s Inquiry and Vasiṣṭha’s Account
Devanagari script
पुनः पप्रच्छ भक्तेस्तु लक्षणं प्रेमदायकम् / मृग्युवाच साधुकान्त महाभाग वचस्ते ऽलौकिकं प्रिय / र्हदृग् ज्ञानं तव कथं संजातं तद्वदाधुना
Transliteration
punaḥ papraccha bhaktestu lakṣaṇaṃ premadāyakam / mṛgyuvāca sādhukānta mahābhāga vacaste 'laukikaṃ priya / rhadṛg jñānaṃ tava kathaṃ saṃjātaṃ tadvadādhunā
Translation
Again she asked about the mark of bhakti that bestows love. The doe said: “O noble beloved, O greatly blessed one, your words are otherworldly and dear; how did this heart-seeing wisdom arise in you? Tell me now.”
Word by Word
पुनःagain
पुनः:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formकाल/पुनरावृत्ति-वाचक अव्यय (adverb)
पप्रच्छasked
पप्रच्छ:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-छ्/पृच्छ् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन
भक्तेःof devotion
भक्तेः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootभक्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (Genitive/6th), एकवचन
तुindeed/but
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/विशेषणार्थक अव्यय (particle: 'but/indeed')
लक्षणम्characteristic, mark
लक्षणम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootलक्षण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन
प्रेम-दायकम्bestowing love
प्रेम-दायकम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रेम (प्रातिपदिक) + दायक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः (प्रेम ददाति इति)
मृगीthe doe
मृगी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमृगी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/1st), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन
साधु-कान्तO good beloved
साधु-कान्त:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootसाधु (अव्यय/प्रातिपदिक) + कान्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/8th), एकवचन; कर्मधारयः (साधुः कान्तः)
महाभागO greatly fortunate one
महाभाग:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमहाभाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/8th), एकवचन; बहुव्रीहिः (महान् भागः यस्य)
वचःspeech/words
वचः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवचस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन
तेyour
ते:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (Genitive/6th), एकवचन (enclitic)
अलौकिकम्extraordinary, unworldly
अलौकिकम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअलौकिक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन
प्रियO dear one
प्रिय:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootप्रिय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/8th), एकवचन
हृदृक्heart-seeing, inwardly perceptive
हृदृक्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootहृदृक् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/1st), एकवचन; अर्थे: 'हृदयेन द्रष्टा/अन्तर्दृष्टियुक्तः' (one who sees with the heart)
ज्ञानम्knowledge
ज्ञानम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootज्ञान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन
तवof you/your
तव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (Genitive/6th), एकवचन
कथम्how?
कथम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootकथम् (अव्यय)
Formप्रश्नवाचक अव्यय (interrogative adverb)
संजातम्arisen, come about
संजातम्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्-जा (धातु) + क्त (प्रत्यय)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन; 'arisen/produced'
तद्वत्like that, thus
तद्वत्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतद्वत् (अव्यय/तद्धित)
Formउपमानार्थक अव्यय (adverb: 'in that manner/like that')
अधुनाnow
अधुना:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअधुना (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय (adverb of time: 'now')