Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 86
Prajāpati-vaṃśānukīrtana — Genealogical Enumeration of Progenitors
Dharma’s Line and the Sādhyas
Devanagari script
त्रैलोक्ये ताः स्मृतास्तिस्रस्तनवो वै प्रजाकरी / मता सा या तु कालाख्या प्रजाक्षयकरी तु सा
Transliteration
trailokye tāḥ smṛtāstisrastanavo vai prajākarī / matā sā yā tu kālākhyā prajākṣayakarī tu sā
Translation
In the three worlds, three embodiments are remembered as bringers forth of beings; but the one called Kāla, Time, is held to be the bringer of beings’ destruction.
Word by Word
त्रैलोक्येin the three worlds
त्रैलोक्ये:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootत्रैलोक्य (प्रातिपदिक) < त्रि + लोक (समास)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; अधिकरण (locative)
ताःthose (f.)
ताः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; सर्वनाम
स्मृताःare remembered/are said
स्मृताः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle/क्त); स्त्रीलिङ्गे प्रथमा बहुवचन (ताः इति सह)
तिस्रःthree
तिस्रः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootत्रि (संख्या-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; संख्याविशेषण
तनवःforms/bodies
तनवः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतनु (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
वैindeed
वै:
Sambandha/Particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपात (particle/emphatic)
प्रजाकरीcreating progeny
प्रजाकरी:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रजा + कर (धातु) + णिनि (कृदन्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्तरि-णिनि (agentive: ‘maker’); ‘प्रजां करोति’ इति
मताis considered
मता:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootमन् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle/क्त); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
साshe/that (f.)
सा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम
याwhich (f.)
या:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)
तुbut/indeed
तु:
Particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (contrastive particle)
कालाख्याnamed ‘Time’
कालाख्या:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootकाल + आख्या (प्रातिपदिक) < काल-आख्या (समास)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘काल’ इति आख्या यस्याः (named ‘Time’)
प्रजाक्षयकरीcausing destruction of progeny
प्रजाक्षयकरी:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रजा + क्षय + कर (धातु) + णिनि (कृदन्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्तरि-णिनि; ‘प्रजायाः क्षयं करोति’ इति
तुindeed
तु:
Particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (emphatic/contrastive)
साshe/that (f.)
सा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम